Voor behandelaren
Wat de zorgstandaard zegt over stemmen horen
De film laat zien hoe het gesprek met stemmen eruit kan zien. Deze pagina laat zien wat de landelijke richtlijn erover voorschrijft: het is bestaand beleid. Deze richtlijnen zijn uit 2017 en worden in 2027 geëvalueerd. De impactbijeenkomsten na de film hebben aanbevelingen opgeleverd die Peter Oud van Stichting Weerklank en Irene van de Giessen van Hersteltalent zullen meenemen naar de kwaliteitscommissie die de zorgstandaard voor stemmen horen herformuleert.
In Nederland bestaat een zorgstandaard Stemmen horen. Dat is geen lesmateriaal van één auteur, maar een landelijke afspraak over wat goede zorg is, opgesteld met patiëntenverenigingen en beroepsgroepen. Wie de film ziet en denkt dat luisteren naar stemmen iets randgevalligs is, vindt hier het tegendeel.
Stemmen horen komt voor bij mensen met de diagnose schizofrenie, maar net zo goed bij borderline persoonlijkheidsstoornis, bipolaire stoornis, depressie, angst, dissociatieve stoornissen en posttraumatische stress. Ook bij delier, dementie, de ziekte van Parkinson, hersentumoren en epilepsie. Bij gehoorverlies. En bij mensen zonder enige psychiatrische, psychische of neurologische aandoening.
Wat stemmenhoorders zelf vragen
De zorgstandaard is er duidelijk over wat er vanuit het perspectief van de stemmenhoorder nodig is:
Voor stemmenhoorders is het belangrijk dat hun stemmen door de hulpverlening en verdere omgeving geaccepteerd worden als zijnde een waarneming. Verklaringen die de persoon zelf heeft voor de stemmen moeten niet ontkend worden, maar begrepen worden vanuit de persoonlijke context van de stemmenhoorder.
Daarnaast noemt de standaard drie dingen waar patiënten waarde aan hechten: de inzet van ervaringsdeskundigen, contact met lotgenoten, en continuïteit van zorg. Voor naasten geldt dat zij behoefte hebben aan voorlichting en aan contact met ervaringsdeskundige naasten, om te leren hoe zij iemand kunnen steunen binnen de grenzen van wat zij aankunnen.
Vraag er actief naar
Een van de nadrukkelijkste aanbevelingen gaat niet over behandelen maar over vragen:
- Vraag actief naar het voorkomen van stemmen horen, ook wanneer dat niet de aanleiding was waarmee iemand zich meldt.
- Maak het bespreekbaar, en beoordeel of er gevolgen zijn die de gezondheid bedreigen.
- Ga na in hoeverre gehoorde opdrachten daadwerkelijk worden opgevolgd.
- Breng zowel de aard als de omvang van het stemmen horen in kaart, en de samenhang met trauma, gehoorverlies, slaaptekort en drugsgebruik.
“De personages in de film liepen jarenlang met een geheim, niemand vroeg ernaar: dat gaat niet goed.”
Definieer samen de hulpvraag
De standaard vraagt de behandelaar om eerst uit te zoeken wat iemand eigenlijk wil. Er worden drie mogelijkheden genoemd, en die verschillen wezenlijk van elkaar:
- iemand wil enkel gerustgesteld worden;
- iemand wil minder last van de stemmen hebben;
- iemand wil dat het stemmen horen verdwijnt.
Bespreek daarbij hoe de stemmenhoorder zijn stemmen zelf verklaart. Angstige verklaringen kunnen gaandeweg de behandeling plaatsmaken voor neutrale, maar dat begint bij de verklaring die er al is.
Wat er behandeld kan worden
De standaard noemt vier sporen: coping, psychologische behandeling, medicatie en directe stimulatie van de hersenen. De Maastrichtse benadering staat daar expliciet tussen, naast cognitieve gedragstherapie en coping-training. Dat is de lijn waaruit ook het werk in de film voortkomt.
Over medicatie is de standaard nuchterder dan de praktijk vaak is. Antipsychotica worden aanbevolen bij een primair psychotische aandoening. Voor het gebruik ervan bij stemmen horen in het kader van een stemmingsstoornis, borderline persoonlijkheidsstoornis of posttraumatische stress ontbreekt de wetenschappelijke onderbouwing. En er staat bij dat afbouwen gewaarborgd moet zijn als het middel onvoldoende werkt of als de bijwerkingen niet opwegen tegen het effect.
Herstel is niet hetzelfde als verdwijnen
De standaard beschrijft herstel als het leren leven met een kwetsbaarheid, gericht op een waardevolle invulling van het leven. Daarbij wordt het herstelbelemmerende effect van stigmatisering, ook die van jezelf, uitdrukkelijk als aandachtspunt genoemd.
En er staat iets hoopvols: stemmen horen is in principe niet chronisch. De meerderheid van de stemmen verdwijnt met behandeling; slechts een minderheid van de mensen blijft langdurig stemmen horen. Voor wie dat wel doet, blijft het streven naar herstel en meedoen overeind, maar past de hulpverlening zich aan bij de belevingswereld van die persoon.
Wat dit betekent naast de film
De film toont één benadering, in de praktijk, met vijf mensen. De zorgstandaard laat zien dat de uitgangspunten daarachter geen uitzondering zijn: vraag ernaar, neem de verklaring serieus, bepaal samen wat iemand wil, en weeg medicatie af in plaats van hem als vertrekpunt te nemen.