Vragen over
stemmen horen

Nee. Ongeveer één op de tien mensen hoort in zijn of haar leven stemmen, na verlies, bij stress, of zonder duidelijke reden. Het is een menselijke ervaring, en er is geen bewijs dat er iets onherstelbaar mis met je is. Veel mensen schrikken er van, maar de meeste mensen leren er mee omgaan.

Verre van. Alleen al in Nederland (18 miljoen inwoners) horen 300.000 mensen op dit moment stemmen (puntprevalentie 1-2%); de meesten praten er niet over. In de film zie je vijf mensen die dat wél doen, en wereldwijd bestaan er in ruim 40 landen netwerken van stemmenhoorders die elkaar helpen (het Hearing Voices-netwerk).

Er wordt vaak het cijfer 1 op 10 genoemd. Die 10 % is een schatting die gebaseerd is op een groot aantal onderzoeken in de bevolking naar het voorkomen van stemmen horen. Daarbij speelt natuurlijk een belangrijke rol wat je definieert als stemmen horen. De onderzoeker, Vanessa Beavan, uit Nieuw Zeeland, heeft met haar collega’s in 2011 geprobeerd te navigeren tussen al die definities en onderzoeken en kwam tot een getal van 13% in de algemene bevolking.

(Bron: Vanessa Beavan, John Read en Claire Cartwright. De prevalentie van mensen die stemmen horen in de algemene bevolking: een literatuuroverzicht. Journal of Mental Health, 2011, 281-292. Resultaten. Er werden zeventien enquêtes uit negen landen geïdentificeerd. Vergelijkingen tussen de studies waren problematisch vanwege verschillen in definities, methodologieën en culturele factoren. De prevalentie varieerde van 0,6% tot 84%, met een interkwartielafstand (exclusief het hoogste en laagste kwartiel) van 3,1%–19,5% en een mediaan van 13,2%. Conclusies. Verschillen in prevalentie kunnen deels worden toegeschreven aan verschillen in definities en methodologieën, maar ook aan werkelijke variaties op basis van geslacht, etniciteit en omgevingscontext. De bevindingen ondersteunen de huidige verschuiving weg van pathologische modellen van ongewone ervaringen en naar het begrip dat het horen van stemmen zich voordoet op een continuüm binnen de algemene bevolking en betekenis heeft in relatie tot de levenservaringen van de persoon die stemmen hoort.)

Erover praten lucht bijna altijd op: de geheimhouding is vaak zwaarder dan de stemmen zelf. Kies wel iemand bij wie je je veilig voelt: een vriend, familielid of je huisarts. Je hoeft niet alles in één keer te vertellen; "ik hoor soms dingen die anderen niet horen" is genoeg om mee te beginnen.

Daar is geen simpel antwoord op. Er zijn veel verschillende verklaringen. Bij veel mensen blijken de stemmen samen te hangen met wat ze hebben meegemaakt: verlies, pesten, geweld, of een periode van grote stress. In de benadering uit de film wordt die verbinding met levensgebeurtenissen juist onderzocht, wat een stem zegt, verwijst vaak naar iets dat om aandacht vraagt.

Nee. Genetische aanleg verklaart maar een deel van het verhaal en we weten ook niet hoe. Veel vaker hangt het samen met wat iemand heeft meegemaakt (verlies, stress, een ingrijpende gebeurtenis) dan met wat iemand heeft geërfd. Aanleg kan meespelen in gevoeligheid, maar het is nooit het hele antwoord, en al helemaal geen reden om te denken dat er iets “kapot” is aan je hersenen.

Nee. Stemmen horen is een ervaring, geen diagnose. Veel stemmenhoorders krijgen nooit een psychiatrische diagnose en leiden gewone levens. Of je hulp nodig hebt, hangt af van de last die je ervaart, niet van een etiket. Dat is precies de vraag die de film aan de psychiatrie stelt.

Heel goed. In veel culturen worden stemmen gezien als voorouders, geesten of spirituele boodschappers, niet als ziekte, en die duiding hoeft niet te botsen met de benadering uit de film. Het uitgangspunt is hetzelfde: luisteren naar wat de stem betekent binnen het leven en de wereld van de persoon, in plaats van die betekenis meteen weg te medicaliseren. Waar mogelijk sluiten we aan bij hoe iemand zijn ervaring zelf al begrijpt.

Nee. Nooit. Jij bepaalt: een stem mag gehoord worden zonder dat hij de baas is. Veel mensen leren afspraken te maken met hun stemmen en grenzen te stellen. Zegt een stem dat je jezelf of een ander iets moet aandoen? Dat hoef je nooit alleen te dragen: bel 113 (of 0800-0113) of praat er vandaag nog over met je behandelaar of huisarts.

Ja, dat is het hart van de film. In de benadering van psychiater Dirk Corstens (Talking With Voices) wordt de stem uitgenodigd in gesprek te gaan. Stemmen blijken vaak iets te beschermen en wat ze zeggen kan betekenisvol zijn. Je kunt leren met de stemmen in gesprek te gaan. Daarbij is een respectvolle benadering een goed uitgangspunt.

Beide methodes helpen mensen anders om te gaan met hun stemmen, maar de insteek verschilt wezenlijk. Bij Avatar-therapie leer je vooral je eigen houding tegenover de stem te veranderen, via een virtuele representatie ervan. Bij de benadering uit de film (Talking With Voices) ga je in relatie met de stem zelf: wie is hij, wat wil hij, waar verwijst hij naar. Dat is geen kwestie van “beter of slechter”, maar wel een belangrijk onderscheid om niet door elkaar te halen. Sommige stemmenhoorders spreekt het een meer aan dan het ander.

Voor de meeste mensen werkt vechten tegen de stemmen averechts: hoe harder je duwt, hoe harder ze terugduwen. De ervaring uit de film en uit het Hearing Voices-netwerk is dat erkenning (luisteren, begrenzen, begrijpen) de strijd vermindert. Dat is iets anders dan gehoorzamen. Daarnaast kan het negeren van stemmen als ze erg veel praten ook nodig zijn.

Nachten zijn vaak het zwaarst: je bent moe, alleen en zonder afleiding. Wat velen helpt: gronding: 'noem 3 dingen die je ziet, 2 die je hoort, 1 die je voelt'; rustig ademen: '4 tellen in, 6 tellen uit'; muziek of een stem van buiten (podcast, audioboek). Maak op een goed moment een nachtplan, zodat je weet wat je doet vóór het zover is.

Dat is een gesprek tussen jou en je behandelaar, er is geen "moet". Medicatie kan de stemmen dempen en rust geven; voor sommigen is dat precies wat nodig is, voor anderen heeft het geen enkel effect en weegt het niet op tegen de bijwerkingen. Omgaan met je stemmen en medicatie sluiten elkaar niet uit. Belangrijk: stop of verander niet op eigen houtje, afbouwen kan, maar begeleid.

Ja. Er zijn stemmenhoorders in elk beroep, inclusief de zorg zelf. De stemmen kunnen periodes zwaar zijn en soms moet je je leven erop aanpassen, maar stemmen horen sluit een vol leven niet uit. De mensen in de film bewijzen het.

Soms wel, vaak niet helemaal, en dat is een eerlijker antwoord dan een belofte. Wat vrijwel altijd kán veranderen, is je verhouding tot de stemmen: van vijanden die je dag bepalen naar iets waar je mee kunt leven. Veel mensen zeggen achteraf: de stemmen zijn er nog, maar ík ben terug aan het stuur.

Bij Stichting Weerklank (stemmenhoorders voor stemmenhoorders) vind je lotgenotengroepen door heel Nederland, praten met mensen die het zelf kennen is voor velen de grootste stap vooruit. Internationaal is er Intervoice, de organisatie die het wereldwijde netwerk ondersteunt. Onderaan deze pagina staan de organisaties per land.

Dan is er nú hulp, dag en nacht. Denk je aan zelfdoding: bel 113 of gratis 0800-0113, of chat via 113.nl. Is het levensbedreigend: bel 112. Heb je een behandelaar, dan heeft die een crisisdienst. Zoek contact met de huisartsenpost. Bewaar deze nummers in je telefoon.

Minder dan je denkt. De beste eerste reactie is: "dank je dat je het me vertelt, ik wil het graag begrijpen." Vertellen dat je stemmen hoort kost enorm veel moed; wat diegene het meest nodig heeft, is dat jij niet wegloopt en niet in paniek schiet. Vragen stellen mag, oplossen hoeft niet.

Het komt vaker voor dan ouders denken, en is bij kinderen niet per se een teken van iets ernstigs. Onderzoek onder kinderen die stemmen horen laat zien dat de meesten er, net als volwassenen, op hun eigen manier mee leren omgaan, vooral als ze er open over kunnen praten. Belangrijk is dat ouders, school en hulpverleners niet meteen schrikken, maar vragen: wat vertellen de stemmen, en wat betekenen ze voor jou?

Je hoeft niet te doen alsof jíj ze hoort, wees eerlijk. Maar besef: voor diegene die ze hoort zíjn ze echt, zo echt als jouw stem nu. Neem dus de ervaring serieus zonder erover te discussiëren. "Ik hoor hem niet, maar ik geloof jou dat jij hem hoort" is een zin die deuren opent.

"Stel je niet aan", "het is maar inbeelding", "denk gewoon aan iets anders", allemaal goed bedoeld, maar allemaal muren. Ook stille correcties ("er is hier niemand hoor") maken eenzaam.

Nee. Stemmen horen heeft vele wortels en "schuld" is bijna nooit een zinnig woord. Wél kan de levensgeschiedenis (inclusief de gezinsgeschiedenis) een rol spelen in wat de stemmen zeggen. Als dat zo is, is dat geen aanklacht maar een uitnodiging: er valt iets te begrijpen, samen.

Je kunt alleen steunen als je zelf overeind blijft. Blijf dingen doen die van jou zijn, deel je zorgen met anderen (er zijn familiegroepen, zie onderaan), en accepteer dat jij het niet kunt oplossen. Een naaste die goed voor zichzelf zorgt is waardevoller dan een die zichzelf wegcijfert tot hij omvalt.

Ja, oprechte belangstelling is bijna altijd welkom, zolang diegene mag bepalen wat hij deelt. Vragen als "hoeveel zijn het er?", "wanneer zijn ze het luidst?", "wat zeggen ze over jou?" laten zien dat je het serieus neemt. Je zult merken: het gesprek erover haalt vaak al druk van de ketel.

Zoek samen hulp als de stemmen het dagelijks leven overnemen: niet meer slapen, niet meer eten, isolement, of stemmen die opdrachten geven tot schade. Bij direct gevaar: 112, of de crisisdienst via huisarts of huisartsenpost. Twijfel je? De huisarts is altijd een goede eerste stap, ook voor jou als naaste alleen.

Open Dialogue is een Finse benadering waarbij niet één patiënt behandeld wordt, maar het hele netwerk meepraat: familie, vrienden, hulpverleners, allemaal aan één tafel, met de persoon zelf erbij, nooit erover zonder diegene. Het gedachtegoed sluit naadloos aan bij de film. In Nederland werken enkele teams met Peer-supported Open Dialogue (POD); vraag ernaar bij de GGZ-instelling in je regio.

Blijf zelf zo kalm mogelijk, jouw rust is besmettelijk, jouw paniek ook. Ga niet in discussie met de stemmen, maak geen plotselinge bewegingen, benoem wat je doet ("ik ga even water halen"). Bel bij gevaar 112 of de crisisdienst. En maak na afloop, op een rustig moment, samen een crisisplan: wat helpt, wat juist niet, wie bellen we.

Je bent niet de enige die hiermee rondloopt, al voelt het zo. Stichting Weerklank heeft aandacht voor naasten, en familieorganisaties zoals Ypsilon (voor naasten van mensen met psychosegevoeligheid) en MIND bieden gespreksgroepen en een luisterend oor. Onderaan deze pagina staan de organisaties per land.

De persoon van wie je houdt is er nog, ook op dagen dat de stemmen luid zijn en het contact dun. Periodes van afstand horen er soms bij; blijf beschikbaar zonder te duwen. Velen herstellen hun relaties juist doordat er eindelijk over gepraat kan worden. De film laat ook dát zien: er is een weg terug naar elkaar.

Ja, samen kijken is voor veel gezinnen een veilige opening: je hoeft niet meteen over jezelf te praten, je kunt beginnen bij Tamira, René of Brigitte. Vraag na afloop niet "heb jij dat ook?" maar "wat raakte jou?". De film draait in de filmtheaters en is 13 september te zien op NPO 2, daarna op NPO Start.

Sinds maart 2026 draait de film in de filmtheaters, via distributeur Cinema Delicatessen. Op zondag 13 september is hij te zien bij de VPRO op NPO 2 (22.40 uur), daarna online terug te kijken via NPO Start (alleen in Nederland). Op maandag 14 september zendt ook de VRT (België) de film uit. Buiten Nederland en België is de film wereldwijd te huur via Pijama Films.

Dat is misschien het moeilijkste. Dwang werkt zelden en beschadigt vertrouwen; beschikbaar blijven werkt langzaam maar wél. Houd de deur open ("als je ooit wilt praten, ik ben er"), zorg goed voor jezelf, en zoek zelf steun, dat mag ook zonder diegene. Alleen bij acuut gevaar voor de persoon zelf of anderen kan en moet er ingegrepen worden: dan bel je 112.

Begin met het uitvragen van de stemmen als serieuze gesprekspartners: wie zijn ze, sinds wanneer, wat willen ze? In Talking With Voices (Corstens, Longden) nodigt de behandelaar (met toestemming van de cliënt) de stem uit om via de cliënt te spreken, en bevraagt die respectvol. De film laat zien hoe dat eruitziet in de praktijk. Volg er een training voor; de houding is belangrijker dan het protocol, maar begeleiding vraagt oefening.

De ervaring van dertig jaar Hearing Voices-beweging (en van de behandeling in de film) is het omgekeerde: erkenning vermindert de strijd, en daarmee vaak de nood. De stem serieus nemen is niet hetzelfde als de inhoud voor waar aannemen; je erkent de ervaring en onderzoekt de betekenis. De angst dat praten psychose "voedt" stamt uit een tijd waarin negeren de norm was, en die norm heeft veel mensen eenzaam gemaakt.

Een gestructureerd interview, ontwikkeld door Marius Romme en Sandra Escher, waarmee je samen met de cliënt de stemmen in kaart brengt: aantal, identiteit, triggers, geschiedenis, en de relatie met de levensloop. Het is vaak een eerste stap: van diffuse angst naar een verhaal met contouren. Stichting Weerklank en het internationale netwerk bieden er trainingen in. Het interview is verkrijgbaar via Stichting Weerklank.

Je kunt beginnen met het gesprek. Je hoeft niet meteen medicatie te (laten) geven. Medicatie kan soms ruimte maken voor het gesprek; het gesprek kan de afhankelijkheid van medicatie verminderen. De benadering uit de film vraagt niet om te stoppen met voorschrijven, maar om medicatie niet het héle antwoord te laten zijn. Elke wijziging van medicatie blijft uiteraard een gezamenlijk, begeleid besluit.

Open Dialogue (Seikkula, Finland) organiseert de zorg rond netwerkgesprekken: cliënt, naasten en hulpverleners aan één tafel, beslissingen transparant en in aanwezigheid van de cliënt, continuïteit van dezelfde behandelaren. Het vraagt een andere positie: van expert die weet naar deelnemer die luistert en zijn onzekerheid durft te delen. In Nederland groeit Peer-supported Open Dialogue (POD), inclusief opleidingsroutes.

Een aanzienlijk deel van de stemmenhoorders heeft ingrijpende ervaringen achter de rug, en de stemmen verwijzen er vaak naar, soms letterlijk (de stem van een dader), vaak symbolisch (een criticus die op een oude boodschap lijkt). Vraag naar de levensgeschiedenis zoals je naar de stemmen vraagt: niet "wat is er mis met je?" maar "wat heb je meegemaakt?". Er zijn vele verklaringen voor stemmen horen. Trauma is er eentje, die vaak veronachtzaamd werd.

Alles wat je al doet: risicotaxatie, crisisplan, zo nodig opschalen, deze benadering vervangt de veiligheidszorg niet. Maar eerst: onderzoek de opdrachtstem in plaats van hem meteen proberen te dempen. Waarom eist hij dit, wat gebeurt er als de cliënt weigert, valt er te onderhandelen? Cliënten die leren weigeren zonder paniek, lopen op termijn vaak minder risico dan cliënten die alleen maar bang zijn.

Vroeg, structureel en in aanwezigheid van de cliënt, niet als informanten achteraf maar als deelnemers. Naasten dragen vaak jaren aan onbesproken angst en schuldgevoel mee; alleen al het gezamenlijke gesprek ontlast beide kanten. Open Dialogue biedt hiervoor de meest uitgewerkte vorm, maar ook een enkel netwerkgesprek verandert vaak al de toon.

Tijdens een burn-out een aantal jaar geleden werd ik geconfronteerd met enorme chaos en oorlog in mijn hoofd. Naast een overprikkeld zenuwstelsel, hoorde ik van alles wat ik niet kon duiden. Enige tijd later veranderde die chaos en oorlog in een megafoon.

Dat was voor behandelaren in die tijd ook zoeken. Zo waren er momenten dat ik zwijgend tegenover een behandelaar kon zitten omdat er een stem was die zei dat ik niets mocht zeggen. Of dat ik aan een zin begon, er chaos in mijn hoofd ontstond en ik een andere afwijkende beweging in het gesprek ging maken omdat een stem dat onderwerp niet wilde bespreken.

Ik wist niet dat het stemmen waren. Voor mij was het een megafoon met allerlei boodschappen. Pas toen ik met Dirk ging werken, werd ik mij bewust van het feit dat de megafoon bestond uit verschillende stemmen die allemaal een andere intentie en dus ook andere boodschap hadden.

Nee. Er hangt meer mee samen. Naast de chaos en oorlog rondom de stemmen, was er ook sprake van trauma gerelateerde klachten.

Dat wil ik hier niet beantwoorden, dat is privé. Je mag me een andere vraag stellen.

Ik heb het niet bewust voor mijzelf gehouden.

Ik had er simpelweg geen woorden voor, voor deze ervaring.

Wel was ik sinds mijn burn-out binnen én buiten de GGZ, zoekende naar iemand die mij kon ondersteunen in het uitpluizen en wegwijs worden in al die chaos en oorlog in mij. Diverse wegen heb ik bewandeld en meerdere hulpverleners hebben de revue gepasseerd maar omdat ik zelf nog geen taal/woorden had voor wat ik ervoer, was het moeilijk anderen hierin mee te kunnen nemen.

Op linkedIn zag ik een oproep voorbij komen van Maasja Ooms. Dat zij op zoek was naar mensen die mee wilden werken aan haar research voor een nieuwe documentaire over stemmen horen. Ik heb een mail gestuurd en naar aanleiding daarvan heeft zij contact met mij opgenomen om er eens een keer vrijblijvend over te kunnen spreken.

Mijn eerste redenatie om contact op te nemen was dat dat misschien een ingang zou kunnen zijn om anders te gaan kijken naar wat ik in mijn hoofd als chaos en oorlog had gelabeld.
Nadat ik Maasja had gesproken, kwam ook het stuk wat de documentaire nastreeft voor mij duidelijker naar voren; meer openheid over het vernuft van de menselijke geest, (psychische kwetsbaarheid) en de documentaire zien als een middel om het stigma rondom in dit geval stemmen horen te kunnen gaan doorbreken. Het tot een menselijke ervaring kunnen maken en hierover het maatschappelijke gesprek kunnen gaan voeren.

Voor mij was de periode dat ik aan het ‘zoeken’ was naar de voor mij passende en fijne persoon (en/of behandeling/werkwijze) die dit traject met mij op wilde pakken, een intens zware maar ook eenzame tijd. In die periode ben ik met regelmaat erg bang geweest voor de diverse boodschappen die de megafoon mij gaf. De vraag; ‘wat zou er gebeuren als ik geen weerstand meer zou kunnen bieden aan die megafoon?’ heeft vaker de revue gepasseerd. Dus naast angst voor het niet meer vol kunnen houden, was er ook wanhoop en uitzichtloosheid.

Dat 1 op de 10 mensen stemmen hoort.

Dat sommige mensen wel wat horen in hun hoofd maar (nog) niet weten dat het stemmen zijn.

Dat er mensen zijn die kunnen praten met hun stemmen en er hierdoor invloed op uit kunnen oefenen.

Dat er zorgprofessionals zijn die vaker met dit bijltje hebben gehakt en niet zo bang zijn als ik.

Met andere woorden;

Er is perspectief

In de documentaire is er de keuze gemaakt om voornamelijk de straffende stem in beeld te brengen. Het palet aan stemmen die ik hoor is groter dan dat dus het is geen volledig beeld wat je als kijker ziet.

Een veilige ruimte creeëren waarin alles wat ik of een stem wil zeggen er mag zijn.
Hierdoor kwam er letterlijk ruimte om op onderzoek uit te gaan en hoefde ik niet meer te vechten om bepaalde boodschappen of uitspraken tegen te houden of te onderdrukken.

Het werkt eigenlijk hetzelfde als binnen een menselijke samenwerking of relatie. Naast dat Dirk met mij een behandelrelatie aan is gegaan, doet hij dat ook met mijn stemmen. Daar horen afspraken bij om het voor eenieder (Dirk, mij en de andere stemmen) veilig te kunnen houden. Wanneer een stem namelijk niet bereid is om zich aan een afspraak te houden, kan er niet mee gewerkt worden.

Luisteren naar de boodschap onder de boodschap.
Wat er gezegd wordt, is niet wat er bedoeld wordt.
Als een stem bijvoorbeeld zegt een einde aan je leven te maken, is dat wat er letterlijk gezegd wordt maar niet wat er daadwerkelijk bedoeld wordt.

Ik leerde, met behulp van Dirk, verder te kijken. Om te vragen naar de context, wat er vooraf is gegaan aan een bepaalde uitspraak wat maakt dat de stem zegt wat ie zegt.
Het is van belang daar naar te kunnen gaan luisteren. Stemmen hebben, net als wij mensen, een behoefte om gehoord te worden in dat wat ze ervaren. Vanuit die benadering kun je gaan kijken naar dat wat er nodig is, wat een stem nodig heeft en kun je als stemmenhoorder kijken of je daaraan tegemoet kunt komen.
Op deze manier heb je namelijk een heel ander gesprek dan wanneer je alleen reageert op de letterlijke woorden.

Doordat ze gehoord werden, door mij, door Dirk maar ook door andere behandelaren en elkaar, en ze écht de ruimte kregen om zich uit te spreken, werden de boodschappen minder intens en waren ze iets meer toegankelijk om een gesprek mee aan te gaan.

Ze zijn onderdeel van mijn leven. Ik spreek dagelijks met ze, plan momenten in voor langere gesprekken maar kan ook gerust zeggen; het komt nu even niet uit, ik ga op een ander moment naar je luisteren.

Dat is soms best lastig maar daar ben ik wel vaardiger in geworden om dit te onderzoeken.

Tijdens het werken met Dirk Corstens merkte ik dat hij niet bang was voor de stemmen.

Ik ervoer een intense angst voor de stemmen dus het luisteren ernaar was ook echt een opgave, beangstigend en zwaar. Maar toen ik mij, in de loop van mijn proces, steeds meer realiseerde dat het om de boodschap onder de boodschap ging, werd het iets gemakkelijker. Dus wat veranderde er? Mijn angst voor de stemmen en wat ze zeiden, nam af.

Afspraken maken met mijn stemmen blijft nodig.

Een aantal basisafspraken die ik met ze heb zijn:

Dat ik in een week tijd maak om naar ze te luisteren en het gesprek aan te gaan.

Dat ze mij mijn werk laten doen zonder zich daarmee te bemoeien.

Dat ik naar ze luister maar ze niet gehoorzaam.

Dat ik, als er wat is en ze wat willen zeggen of vertellen, en ik er op dat moment geen tijd voor heb, er op een later moment tijd voor maak om erop terug te komen.

Verder zijn er wekelijks situaties waarin ik afspraken met ze heb te maken of situaties die gewoonweg voorbespreking/voorbereiding vragen en waar ik dus het contact met ze over aan heb te gaan.

Bij mij is er een verschuiving geweest in hoe ik mijn stemmen bij aanvang van het traject met Dirk ervoer en na verloop van tijd in het behandelproces.

In het begin klonken alle stemmen dwars door elkaar heen en waren er vooral verschillen te horen in volume, stemgeluid (klankkleur) of de keuze van woorden.

Naarmate het behandelproces vorderde ben ik ze gaan leren herkennen. Aan de klank, de intonatie bij emoties, woordkeuze/taalgebruik en ook momenten dat ze tegen mij gingen praten.
Sommige stemmen zijn wat volwassener en anderen wat kinderlijker. Eigenlijk zou je kunnen zeggen dat ze een beetje klinken zoals van mensen die je om je heen kunt horen praten.
Alleen hoor ik ze dan mijn hoofd.

Eigenlijk heeft elke stem een boodschap met wat hij/zij zegt en ligt er onder een ‘onaardige’ boodschap vaak een andere intentie.

In de documentaire zie je fragmenten uit een aantal sessies waarin er veel heftige boodschappen geuit werden door de stemmen en hoe intens dat is om te horen. Maar sinds ik op een andere manier heb leren luisteren naar de stemmen en vaardiger ben geworden in het praten met ze, ervaar ik de boodschappen anders en kan ik ook meer ondersteuning ervaren uit hetgeen ze zeggen.

Ik hoor ze in mijn hoofd.

Nee

Ja, gedurende het gehele proces van de opnames, waaronder dus de sessies bij Dirk, heb ik mijn werkzaamheden als lichaamsgericht behandelaar (PMT) uit kunnen voeren én heb ik kunnen studeren.

Nee. De documentaire laat maar een héél klein deel van mij zien. En dat is nog maar een heel klein stukje van mijn proces ten aanzien van mijn stemmen. Er is veel wat niet in beeld is gebracht en je als kijker dus niet meekrijgt.

Ja, zeker. In plaats van angst voor de stemmen, ervaar ik nu een samenwerking en kan ik ze vragen mij te ondersteunen op bepaalde gebieden. Zo dragen ze ook bij aan het impact proces rondom de gehele documentaire.

Dat verschilt echt per situatie.

Op mijn werk of studie is het bijvoorbeeld niet aan de orde en zullen anderen eigenlijk niets aan mij merken.

In de thuissituatie, spannende/emotioneel beladen situaties of binnen de (trauma) behandeling wel.

Wat andere mensen op zouden kunnen merken is dat ik wegkijk en dat het kan lijken alsof ik ergens anders naar luister. Tevens kan het soms langer duren voordat ik een antwoord kan formuleren aangezien ik dan eerst heb te luisteren naar hetgeen er in mijn hoofd gezegd wordt.

Soms ontstaat er binnen een gesprek verwarring omdat ik dan begin met antwoorden, even stil val, luister naar wat er intern gezegd wordt, mijn antwoord aanpas, opnieuw start met formuleren van een antwoord en hierdoor dus wel eens vastloop. Dit laatste gebeurt vaker bij emotioneel beladen onderwerpen of bij keuzemomenten waar iets van afhangt.

Ondertussen kan ik aangeven dat ik soms iets langer de tijd nodig heb, ergens over na ga denken, intern wil overleggen en dat ik er dan op terugkom. Op die manier geef ik mijzelf en mijn stemmen de tijd en ruimte die ze nodig hebben en is het voor de ander, met wie ik in contact ben, ook helderder.

Omdat Maasja Ooms opnames wilde maken op mijn werk, heb ik in die periode de stap gezet om met collega’s te spreken over mijn deelname aan de documentaire over stemmen horen en heb ik met sommigen verhelderende gesprekken kunnen voeren.

Voor mijn dichtbije systeem heeft het werken met Dirk veel betekend.

Doordat ik zelf meer inzicht kreeg, (o.a. meer woorden kon geven aan de ervaring, maar ook handigheid om met de stemmen te spreken) kon ik anderen meenemen in mijn proces.

Delen over wat ik ervaar en wat het betekent, werkt voor de anderen om mij heen helpend. Zij snappen daardoor beter hoe iets voor mij werkt en kunnen situaties meer duiden of gemakkelijker loslaten.

Daar geeft elke stem een eigen, ander, antwoord op en wil ik hier niet beantwoorden.

Jullie mogen er zijn.

Open kunnen blijven, zonder in psychologische terminologie/diagnoses of wetenschappelijke taal te vervallen. Benieuwd zijn naar mijn ervaring. Meer niet.

Niet per se alsof ik gevaarlijk ben maar het is er wel vaker over gegaan dat er risico’s zijn door wat de stemmen zeggen. En dat was en is echt reëel.

Voor dat soort situaties heeft het mij geholpen een signaleringsplan/crisisplan te hebben zodat ik helder heb wat ik kan doen als de stemmen te sterk worden maar ook wat een ander wel of niet kan doen op zo een moment.

Het is wenselijk en nodig om je omgeving hierin te betrekken zodat je het, als het echt lastig is, niet alleen hoeft te doen. Dat kunnen naasten maar ook zorgprofessionals zijn.

Het kost bakken aan energie om zo een binnenwereld managen.

Om zelf aan dát roer te blijven staan en daarnaast nog de diverse andere rollen en taken op verschillende levensgebieden te vervullen.

In mijn week heb ik tijd te maken om mijn binnenwereld (stemmen) te horen. Het is wisselend wat er nodig is. Dagelijks korte momenten zijn soms voldoende maar wanneer er meer dingen in mijn leven spelen, heb ik er gewoonweg meer tijd voor nodig en is een ‘stemmenspreekuur’ iets wat helpt. Voorheen moest ik hier anderhalf uur voor gaan zitten, een agenda opstellen en notuleren. Tegenwoordig doe ik het op een iets lossere manier en kan het tijdens een wandeling/hardlooprondje/werken in de moestuin. Maar je zou kunnen zeggen dat ik dan nog steeds aan het ‘werk’ ben. Dus ja, het kost veel tijd én energie.

Een dergelijk proces met iemand aan durven gaan vraagt moed, lef en doorzettingsvermogen.
Zowel van de zorgvrager als van de zorgaanbieder.
Het vraagt de tijd mogen nemen, te vertragen.
Maar ook te vertrouwen in de kracht van de persoon tegenover je.

Ik schreef een tekst over deze vraag, en sprak dat uit voor een zaal vol behandelaren, stemmenhoorders en hun naasten tijdens een van de impact bijeenkomsten:

Heb ik voldoende moed dit aan te gaan
Is er iemand naast mij
Met íetwat lef en doorzettingsvermogen
Die
Aanwezig durft te blijven
De tijd wil nemen
Nieuwsgierig kan zijn
Vragen blijft stellen

Ook als het spannend wordt
Júist als het spannend is

Iemand die mij ziet in mijn kwetsbaarheid
Maar ook
Vertrouwen heeft in mij en mijn kracht
Iemand die stevig naast mij kan blijven staan in de interne stormen die er soms woeden
En die
Ondanks de stormen
Deze weg samen wil blijven bewandelen
En steeds maar weer
Zonder oordeel
Kan luisteren naar hetgeen er écht gezegd wil worden

Mag alles in mij zich uitspreken
Mag ik mij uitspreken

Mag er geluisterd worden naar de stemmen in mij
Welke het ook zijn

Mogen zij
En daarmee ik,
Gehoord worden

Mag alles in mij er zijn
Mag ik er zijn

Tamira 12 mei 2026, Deventer impact bijeenkomst i.s.m. GEM.

Durven blijven. Niet afhaken of alleen maar medicatie voorschrijven, maar contact maken vanuit openheid en oprechte interesse. Zonder oordeel durven luisteren. Van mens tot mens.

Naast de 40 vragen en antwoorden op dit platform, kan je vragen achterlaten voor mij of René. Het zou fijn zijn als je ietwat context meegeeft aan een vraag, onder andere vanuit welk perspectief je deze vraag stelt (vanuit jezelf als stemmenhoorder, naaste of behandelaar).

Ik zal per vraag kijken of en hoe ik deze kan beantwoorden. Deze kunnen dan eventueel toegevoegd worden aan de kennisbank op deze website. Dit gebeurt geanonimiseerd.
Hierdoor groeit de verzameling aan vragen en antwoorden en hiermee de kennisbank die dit platform beoogt te zijn.

Ja! En dat vind ik erg waardevol en betekenisvol om te kunnen doen.
Organisaties die interesse hebben, kijken dan gezamenlijk de documentaire en naderhand vindt er een nagesprek plaats onder begeleiding van een moderator.

Als je dat ook wilt kun je contact opnemen met de Nederlandse distributeur Cinema Delicatessen. Zij geven dan een licentie voor een filmvertoning. Tevens kun je hen vragen of ik aanwezig kan/wil zijn voor een nagesprek, dan sturen zij mij een bericht. Ik heb het te plannen naast mijn werkzaamheden en vraag hier reiskosten en een redelijke vergoeding voor.

Naderhand zou het fijn zijn als jullie als organisatie een (korte) tekst willen schrijven om de ervaringen hierover te delen (wat maakte dat jullie kozen voor een vertoning en een nagesprek, wat heeft het jullie gebracht?) en dat jullie dit delen via een nieuwsbrief of een post op LinkedIn.

Ja, dat zou ik heel graag willen doen. Ik denk dat ik vanuit zowel mijn rol als ervaringsdeskundige stemmen horen én als zorgprofessional (psychomotorisch therapeut en klassiek homeopaat (i.o)) een waardevolle toevoeging kan leveren in het voeren van een gesprek over dit onderwerp.
Ik zet mij graag in om het stigma rondom stemmen horen, maar misschien wel breder, psychische kwetsbaarheid In zijn algemeenheid, te doorbreken.

Het was tijdens mijn vakantie op Kreta dat ik voor het eerst stemmen hoorde. We waren een tochtje aan het maken op een quad. In eerste instantie dacht ik dat ik geroepen werd. Van het ene op het andere moment hoorde ik vijf stemmen in mijn hoofd. Vijf negatieve stemmen.

Die begonnen meteen: rij hier die berg maar af. Dat gebeurde ook bijna, tot ik zelf bij mijn positieven kwam en om kon draaien.

Iedere dag. En dan bijna de hele dag door.

Ik heb het een jaar voor me gehouden. Ik was bang dat als ik het zou vertellen dat ze dan dachten dat ik gek geworden was.

Ik was 50 jaar oud toen ik stemmen begon te horen.
Daarvoor dat ik een normaal leven.

Mijn eerste gedachte was dat het de gelegenheid is om het taboe eraf te halen.
Het proces heeft een aantal jaar geduurd en is eigenlijk nog steeds bezig.
Dirk geeft je rust en zelfvertrouwen.
Het gaat goed met me. Ik werk inmiddels in de gezondheidszorg.
Ik kijk met een zeer goed gevoel terug op het proces en we zijn er nog steeds mee bezig.

Nee, het was meer van waar komen die ineens vandaan en waarom zijn ze er?

Het begin wel, ik was toen zeker bang.
Ik dacht dat ze mijn leven gingen overnemen.

Dat de stemmen er zijn om je te helpen.

De naasten. Buiten mijn vrouw uiteraard wil ik het hebben over Maja Smit. Zij heeft veel voor mij betekend. Maja is helaas bijna drie jaar geleden overleden. Ik zal altijd aan je denken, Maja. Ik vergeet je nooit.

Na een jaar of vier, vijf, op de cursus Omgaan met stemmen horen. We hadden meteen een klik. Na een paar keer kletsen hadden we allebei dezelfde droom: een Steunpunt Stemmen Horen in Utrecht oprichten.

Die droom is uitgekomen. Met veel hobbels en stoten hebben we het kunnen oprichten.

Dat was bij de bedrijfsarts waar ik moest komen en in dit gesprek floepte het er zomaar uit.
Jeannette (mijn vrouw) zat er bij en die zij nu vallen voor mij de puzzelstukjes in elkaar.

Dat het me eigen gedachten zijn en geen stemmen.

Het beste was dat er iemand van Lister -na 17 psychiaters die dit niet deden- naar mijn stemmen vroeg.

Dat ze je geloven en niet denken dat je gek bent.

Ik heb heel veel psychiaters en psychologen gehad. Er is er maar ééntje die mij gevraagd heeft: hoeveel zijn het er, wat zeggen die stemmen, zijn het mannelijke of vrouwelijke stemmen? Totdat ik bij Dirk kwam. Vooral in een opname wordt er niet naar je geluisterd. Het wordt afgedaan met een pilletje: neem jij dit maar, dan ben je stil. Je komt toch eigenlijk om begrepen te worden. Ik had iedere week een gesprek, maar zo gauw ik over mijn stemmen begon, was het gesprek afgelopen.

Een interview dat Marius Romme samen met Sandra Escher heeft ontwikkeld. De bedoeling is om je stemmen in kaart te brengen. Maja had die cursus gedaan en vroeg of ze het bij mij mocht afnemen.

Nee, dat heb ik heel lang afgehouden, omdat ik bang was dat het niet goed zou gaan. Na een jaar heb ik gezegd: Maja, laten we het maar gaan doen.

We zijn met z'n tweeën in een rustig kamertje gaan zitten. Maja begon vragen te stellen en opeens begonnen stemmen tegen Maja te praten. Positieve stemmen, die ik nog nooit had gehad. Die begonnen mijn trauma's aan Maja te vertellen. Ik kreeg dat zelf niet mee, ik was in een soort trance.

Maja wist eerder mijn trauma's dan ik zelf. Niet in één keer, maar in verschillende sessies zijn ze boven water gekomen. Daar ben ik daarna mee aan het werk gegaan.

Ik ben naar het Traumacentrum Nederland gegaan. Daar heb ik acht dagen achter elkaar EMDR gehad, en dat was heel zwaar. Ik ben ook bij de Stemmenpoli in Alkmaar geweest. Zo kon ik werken aan de trauma's die met mijn stemmen samenhangen.

Ik hoorde van iemand dat haar was verteld dat ze bij de stemmenpoli te oud was voor behandeling. Dat schetste mijn verbazing. Want ik denk: hoe oud moet je zijn om gehoord te willen worden?

Wees niet bang, een stem is er om je te helpen, negatief of positief.

Bij mij als een echte stem.

Ik hoor vijf negatieve stemmen en vijf positieve stemmen.
De negatieve stemmen verschillen in toonhoogte, de positieve stemmen zijn een stem apart.

De negatieve stemmen had ik eerst een nummer gegeven maar Dirk vond het beter als ik ze een naam gaf.
De positieve stemmen hadden gelijk al een naam.

Dat kan ieder moment anders zijn.

Ik heb vijf aardige stemmen die mij zeker geholpen hebben.

Ze schieten alle kant op en als ze rustig zijn verblijven ze achter in me hoofd.

Als ik slaap hoor ik geen stemmen en als ik naar me veilige plek ga wil ook wel helpen.

Ik herken in mijn stemmen niemand uit me leven.

Als ik in gezelschap van mijn familie over mijn stemmen praat, gaat het binnen twintig, dertig seconden over een ander onderwerp. Dit wordt thuis niet besproken. Met mijn vrouw Jeanette kan ik er wel over spreken, maar met mijn omgeving niet.

Ik praat vooral met mijn positieve stemmen als ze er zijn. Die kunnen me raad geven of ze zeggen wat ik goed heb gedaan of wat ik fout heb gedaan.
Met mijn negatieve stemmen is het moeilijk communiceren.

Ik heb mijn stemmen geaccepteerd en kan er nu redelijk mee omgaan.

Mijn stemmen hebben mijn trauma’s naar boven gehaald.

Mijn stemmen luisteren altijd mee.

Mijn stemmen hebben met mijn trauma’s te maken.

Ik sluit me helemaal aan bij Tamira. Die zegt: "De essentie is dat mensen die stemmen horen een normaal leven kunnen leiden, net als ik. Ik hoop dat je dat kunt zien."

Dat het taboe rond stemmen horen wordt doorbroken. Iedereen heeft zijn eigen verhaal, en het is mooi om die verhalen van anderen te leren kennen.

Het begon met een boek dat in mijn boekenkast stond en waar ik niet aan durfde te komen: De filosofie van de waanzin van Wouter Kusters. Ik was bang dat het me zou grijpen op een manier waarop ik zelf niet meer aan de gekte zou kunnen ontkomen. Dat obstakel werd steeds groter, en tegelijk werd de fascinatie steeds groter. Dat was de prille aanleiding. Het is algemeen bekend dat de grootste angst van mensen de dood is, en de tweede de angst voor waanzin. Die angst herkende ik in mezelf. Ik was bang dat ik mezelf gek zou maken door me te verdiepen in iets dat bezit van me zou kunnen nemen. Of dat werkelijk kan, wist ik niet, dus ik besloot navraag te bij Jim van Os, die ik nav. een eerdere film wel eens had ontmoet. Zijn antwoord was niet erg geruststellend: iedereen is psychosegevoelig, en er kan altijd een aanleiding zijn, een stressmoment of een grote gebeurtenis. Je hebt een grotere of kleinere weerbaarheid tegen het verliezen van de greep op de werkelijkheid.
Jim vertelde over Marius Romme, een sociaal psychiater die in de jaren 90 had besloten stemmen horen serieus te nemen tegen de heersende gedachte en tegen dat wat hij zelf ook geleerd had in. Ik herkende de naam, want in die tijd was mij dat niet ontgaan, omdat het in het nieuws was geweest en dat had mij toen enorm gefascineerd. Zo bracht Jim mij op het spoor een film te gaan maken over stemmen horen.

Eén op de tien Nederlanders hoort weleens stemmen — een fors percentage. Veel van hen kunnen daar goed mee leven, maar ongeveer een derde van de stemmenhoorders heeft er zoveel last van dat ze hulp nodig hebben.

Nee, ik hoor zelf geen stemmen, en ik ken niemand in mijn directe omgeving die het doet. Al moet ik daarbij zeggen: dat ik dat natuurlijk niet zeker weet, want men zou dat geheimgehouden. Dat is meteen een reden te meer voor een film.

Het hoofd waarin van alles huist: emoties, gedachten, wilskracht, creativiteit, bewustzijn, dromen, trauma, innerlijke kritiek. Meestal hebben we controle over ons innerlijk leven, maar heel vaak ook helemaal niet. Je kunt niet slapen van gedachten die zich blijven opdringen, emoties worden te overweldigend, of die innerlijke criticus breekt je tot de bodem af. Het is een groot mysterie, waar niemand de echte kennis over bezit.

Via Jim van Os kwam ik dus bij het werk van Marius Romme, de psychiater die in de jaren tachtig een andere weg insloeg door te luisteren naar wat mensen zelf vertelden om vervolgens ook de stemmen te categoriseren door middel van het door hem opgezette Maastrichts interview. “Hoeveel stemmen hoor je?” “Doet de stem je aan iemand denken?” “Wat wil de stem zoals?” Etc… Dirk Corstens heeft dertig jaar met Marius samengewerkt en daar iets aan toegevoegd: hij nodigt de stem zelf uit.

Hij praat niet alleen over de stemmen, hij gaat er daadwerkelijk mee in gesprek. Hij zoekt naar het mogelijke geheim dat de stem herbergt, en vooral wil hij onderzoeken wat de functie is van de stem. Er moet een reden zijn waarom de stem is ontstaan, is zijn gedachte. Het inzicht dat ontstaat kan voor de stemmenhoorder transformerend zijn. Op de universiteit leerden psychiaters juist dat je nooit op zo’n stem moet ingaan, want dan zouden schizofrene mensen psychotisch worden. Vreemd genoeg is dit nog steeds de lesstof op universiteiten. Marius Romme ondervond het tegenovergestelde: mensen bleken geen hersenziekte, schizofrenie, te hebben, maar de stemmen verwezen naar (vaak ernstige) persoonlijke ervaringen en ontregelden niet doordat hun stemmen serieus werden nemen. Ze voelden zich juist gehoord. Incluis de stemmen.

Dat is precies de vraag die ik met de film wil stellen. Moet je je schamen als iets in jou steeds meer de regie wil overnemen, je wil controleren of zelfs bedreigt? Ben je werkelijk gek als iets in jou zich roert waar je helemaal niets aan kunt doen? Wie is die stem eigenlijk, en zou die stem, als hij serieus genomen wordt, je misschien iets te vertellen hebben? Keer op keer blijkt dat stemmen ontstaan door fragmentatie en afsplitsing. Dit komt weer door pijnlijke gebeurtenissen te groot voor een kinderbrein. De tragiek zit hem er voor mij in dat jij iets vreselijks is overkomen en dat jij vervolgens de gek bent….

Tijdens de opnames vraagt Dirk Corstens weleens rechtstreeks aan een stem wat hij te zeggen heeft. Bij de 62-jarige Brigitte moet ze bijvoorbeeld hardop lachen als Corstens vraagt wat een van de stemmen in haar hoofd haar net heeft verteld. ‘Hij zegt: dat lollige psychiatertje moet weg!’ Corstens antwoordt, zoals altijd de rust zelve: ‘Nou, dit lollige psychiatertje blijft gewoon hier zitten.’

In de film volg ik vijf hoofdpersonen: Rens, René, Jamie, Tamira en Brigitte. Daarnaast komen twee kleinere personages voorbij, Ben en Demi.

Met een langdurige, grondige research. Ik mocht een oproep plaatsen op psychosenet.nl - een site beheert door Jim van Os - en ik kreeg daar meer dan 100 reacties op. Ik had een brede oproep geplaatst: ik wilde van anonieme contacten leren en ik hoopte ook mensen te vinden die ergens uit wilden breken. Uitbreken uit een isolement. Ik had geen idee of dat zou lukken, want ik kon mij nauwelijks voor stellen dat mensen dat zouden durven. Ik had dat zelf zeker niet gekund. Maar dat is het mooie: dat we allemaal anders zijn. En de mensen die zich aanmeldden hadden op hun beurt ook weer baadt bij de kennis die ik inmiddels had opgedaan via andere routes in de research. Dus dat was een hele mooie en dankbare wisselwerking.

Allen die meewerkten aan de film hebben een missie. Ook gingen een aantal een proces in dat hen zelf ook nieuwsgierig maakten. En dat wilden ze en dat durfden ze te delen met een publiek. Zij zien het belang van inzage in wat het is om stemmen te horen, juist omdat ze zelf isolement kennen en soms tien, twintig, dertig of veertig jaar met dat geheim rondlopen. Stel je eens voor… Dat is heel eenzaam. Zij hebben er belang bij dat het stigma afzwakt. Dan maak je samen een film met hetzelfde doel, en dat is ideaal. Film is een zeer krachtig middel en ik zet dat graag in om mensen die op wat voor manier dan ook onderdrukt zijn, stem te geven. Dat is een drive. En dat voelt men misschien wel aan mij. Dat ik oog heb voor de onderdrukking en de wens tot persoonlijke bevrijding. Het zou kunnen dat mensen die ik film mij daarom vertrouwen.

De personages hadden regie over alles. Ik vind het heel belangrijk dat mensen volledig eigen zeggenschap hebben over wat er in de film komt. Ik geef mensen de vrijheid, vooral ook omdat sommigen onderdrukking kennen uit hun vroege verleden. Dan is zelfbeschikkingsrecht essentieel. Daarnaast ook omdat ik van hen vraag alles te mogen filmen. Omdat zo een sessie authentiek moet zijn voor zowel hen als voor de film en ik ook geen inbreuk wil zijn tijdens het proces, vraag ik aan hen de draaiende camera toe te laten tijdens hun sessies. Als de persoon moet nadenken wat hij wel en niet deelt met de behandelaar dan kan dat diens behandeling dwarsbomen. Dus ik vroeg volledig vertrouwen, om daarna per sessie goed aan te geven wat wel en niet geschikt voor het oor van derden was. Dat was daarmee absoluut geen materiaal voor de montage. Ik heb aan niets getornd. Alles was ok. En dan volgde er ook nog een laatste inspraak in de voorlaatste montage.

Ja, en dat was even wennen. Tijdens de research vertelde iemand die met Jim veel samenwerkte in onderzoeken, dat zij niet alleen de mensen toestemming vroegen, maar hun stemmen ook. Zij adviseerde mij dat ook te doen. Daarom zijn de personages gevraagd ook toestemming van hun stemmen te vragen en staan de stemmen ook op de aftiteling, om ze te bedanken.

Niet allemaal. “Gooi die camera in de gracht”, konden ze zeggen. Of: “eet haar op en braad haar vlees”. Ik heb veel vijandigheid gevoeld. Dan checkte ik altijd bij de persoon zelf of we er iets mee moesten. Maar die waren dat soort opmerkingen wel gewend.

Er was één moment. Brigitte viel stil en luisterde, en ik vroeg waar ze naar luisterde. Ze zei: ik snap het niet, ze maken een soort reclame. En toen barstte ze in lachen uit: ze maken een reclame voor gehaktballen, ze willen je braden in mijn pan. Ik moest ook lachen, maar schrok tegelijk. Ik vroeg het gewoon hardop: moet ik nu bang zijn? Ze zei nee. In de auto op weg naar huis besefte ik dat we daarvoor over gevoelige zaken hadden gesproken. Zaken waar Brigitte schijnbaar makkelijk over sprak, maar ik dacht: het is geen toeval dat de stem hier van zich liet horen. Ik besefte mij ineens heel goed hoe het werkt. Het zijn beschermers.

De intensieve gesprekken leverden me een inzicht van grote betekenis op: stemmen willen bestaansrecht en hebben een bestaansreden. Wat aanvankelijk aanvoelt als vijandigheid, bleek in de research vaak beschermend te zijn. Er wordt uit wantrouwen een schild opgetrokken om mensen op afstand te houden, om niet weer in dezelfde pijn te belanden.

Dat was verschrikkelijk. Het was tijdens de research en het filmen met Brigitte enorm meeleven, maar ook lachen. Het was leuk, totdat het kapseisde. In één keer was er een poging tot zelfdoding, en helaas een gelukte. De onmacht was uitputtend. En tegelijk zie je dan dat het al zo lang in haar leven zat, en hoop je dat mensen op tijd geholpen worden, dat je een heel leven van terreur in het hoofd zou kunnen voorkomen. Een stem van Brigitte rept over zo een poging tot zelfdoding: dat hij spijt had dat het toen niet was gelukt.

Eén van Brigittes stemmen kon streng en gevaarlijk zijn: die stem zette haar aan tot levensgevaarlijk gedrag in het verkeer, wat haar meermaals in het ziekenhuis deed belanden. Brigitte liet mij plots weten, per app, dat er nog een wrede stem bleek te zijn en die stem wilde dat ze haar hondjes zou doden. Ze schreef dat ze haar scootmobiel ging leeg rijden door naar de buitenwijken van Rotterdam, waar ze woonde, te vluchten om zo haar honden te redden. Willemijn, de producente, en ik wilden de hondjes tijdelijk onderbrengen en hadden ook al een adresje, maar dat is ons net niet meer gelukt, omdat Brigitte de telefoon niet meer opnam. Ze werd de andere dag door haar huisarts gevonden. Ze verbleef een week in coma. Ik ben met de huisarts op de IC geweest en we hebben haar hand vastgehouden en gezien dat haar hart niet aansloeg toen de artsen de apparatuur afkoppelden. Het was een tragisch beeld om haar zo weerloos te zien liggen, wetende dat, zoals ze dat zelf in de film vertelt; niemand ooit van haar heeft gehouden. Ik was dol op haar. Ik denk dat we wel meer dan 500 appjes hebben uitgewisseld gedurende de research en de opname-periode. Ik denk dat ze heel trots was geweest op haar eigen aandeel in de documentaire als ze hem nog had kunnen zien. Ze heeft een heel zwaar leven gehad. Toen ik op haar uitvaart kwam, bleken alle aanwezigen hulpverlener te zijn.

Allereerst vraag ik uit den treuren of men zeker weet mee te willen werken. Dat ik niet of er risico’s zijn. Social media kan zeer ongenuanceerd zijn, dus daar zat mijn vrees vooral. Ik keerde steeds terug naar die vragen. En vervolgens door de zeggenschap bij hen te laten, door na elke sessie vast te leggen wat niet naar buiten mag, en door respect te hebben voor wat mensen wel en niet kunnen. Ook leerde Dirk mij niet te betuttelen. Zij weten wat ze doen, dus laat hen zelf verantwoordelijkheid dragen, zei hij. Dat was heel leerzaam. Wij filmmakers - net als ook hulpverleners daar soms een handje van hebben - denken vaak voor anderen te weten wat goed is. Ik dacht bijvoorbeeld Brigitte te moeten beschermen. Maar zij wilde dolgraag in de film. Als ik keer op keer vroeg waarom: “Omdat ik wil laten zien dat ik niet gek ben!” En toen besefte ik ook: ik mag niet voor haar beslissen wat goed is en wat niet. Zaak is wel dat je er open over blijft nadenken met elkaar. De mogelijke gevolgen doorspreekt ook. Waar het naast het filmen nodig was kon ik steun bieden en een luisterend oor zijn, en soms bracht ik dingen die weer opspeelden in herinnering, omdat ik het materiaal natuurlijk terugkeek.

Ik denk wel bijna 100 uur. Bij elke therapiesessie liep de camera eigenlijk non-stop, en sommige sessies duurden drieënhalf uur. Dat schiet op. Er zijn ook personages uiteindelijk niet in de film gekomen, dus er is veel gefilmd en geselecteerd.

Omdat zij van dat stigma af willen. Als je ze alleen in therapiesessies laat zien, bevestig je dat stigma misschien juist. Door mensen in hun eigen omgeving te laten zien, in gewone dagelijkse situaties, zie je dat jij of ik niet anders zijn. Gewoon een van ons, maar dan met een koor van stemmen in het hoofd.

Met filmische middelen probeer ik dichter bij de ervaring van stemmen horen te komen. Daarom is er een muzieklaag, gemaakt met stemmen: pratend en bijna zingend. Die laag maakt ook tempo, en momenten van rust, want je moet er af en toe even uit kunnen stappen.

De camera staat op de gezichten van de stemmenhoorders. Elke keer als de stem het overneemt, zoomt het beeld iets in en rond ik de hoeken van het filmkader een beetje af. Het is het moment dat de persoon in kwestie zich focust op de stem. Door het kader aan te passen, denk je: he, er verandert iets. Daarnaast had het ook een technische reden: als we ineens naar de stem snijden dan zou je dat niet door hebben, met het kader weet je: ah!

Dat was een zoektocht. Maar tijdens het filmen ging ik steeds meer zien en voelen dat er een coherent verhaal ontstaat in de sessies van meerdere personen. En dat er soms ook belangrijke overlap is in de verhalen. Zoals bijvoorbeeld de vijandigheid van de stemmen. Of de regie willen hebben. Of dat ze beschermers blijken. Dan weet je: er zit een film in. Samen met editor Sander Vos was het een interessante puzzel om te leggen. Zeker niet makkelijk, ook al lijkt dat denk ik wel zo.

De afwerking. Aan het eind was er veel technische pech, en dat was zwaar, zo aan het einde van het proces en voor de uitbreng en de première. Het hele proces zelf was van A tot Z fascinerend en intrigerend, en met sommige mensen heel dichtbij.

Een titel uitleggen haalt een beetje de magie weg!

Maar oké… Als de stem niet een andere entiteit in jou of buiten jou blijkt te zijn, maar jij blijkt dat zelf te zijn, dan voer je dus in feite een gesprek met jezelf. En omdat de stem iets zegt wat jij vaak niet wil gaat het om tegenspraak. Een geschil. Een conflict. Een vete. Ik tegen ik. Mijn woord tegen het mijne.

De research alleen al nam meer dan een jaar, en ik begon begin 2023. Daar stak ik veel tijd in, omdat ik goed wilde onderzoeken of de camera hierbij kon, of het fenomeen vast te leggen was en vooral hoe dat voor de mensen in kwestie zou zijn. Kon ik van therapie film maken op een interessante manier? Ik heb ca. 115 mensen geschreven en/of gesproken, die hadden gereageerd op een oproep van mij. Een groot deel van hen wilde anoniem blijven, maar ik heb veel van iedereen geleerd. Over de diversiteit, over de overlap, over hoe mensen soms van hun stemmen af raakten. Hoe velen vastliepen in de GGZ, zich onbegrepen voelden. Men ervoer ik vaak onkunde en stigma binnen de zorgsystemen. Ook bezocht ik herstelgroepen en heb ik groepsgesprekken geformeerd met mensen die mij wilden helpen om te onderzoeken hoe dat was met een camera erbij. Bij wijze van test dus. Uiteindelijk ben ik langzaam de mensen tegengekomen die in de film zitten. Ook ontmoette ik vrij vroeg in de research Dirk Corstens, die - toen ik hem vroeg een documentaire te willen maken over stemmen - zei: “Ik heb altijd al op een telefoontje van een documentairemaker zitten wachten.” Dat was dus heel dankbaar. Soms staan alle seinen op groen. Dat is fantastisch. Ook met hen die in gesprek zouden gaan met Dirk, maakte ik testen om na te voelen of de camera geen stoorzender zou zijn. Daarna begon het filmen van de sessies en vervolgens de montage. De film ging eind 2025 in première op IDFA en draait sinds maart 2026 in de filmtheaters. Ik heb dus drie jaar aan de film gewerkt.

Ja. Hiervoor maakte ik het drieluik Alicia, Rotjochies en Jason, over jongeren die onder druk staan, vaak boos zijn en problematisch gedrag gaan vertonen en zelf geen taal hebben welk onrecht hen is overkomen en waarvan zowel de ouders als de staat vaak in gebreke bleven. Ik heb ze een stem willen geven. Dit drieluik maakte ik voor de televisie. Mijn woord tegen het mijne had potentie om op het grote doek te vertonen; elke mimiek, elke gezichtsbeweging is een onderdeel van de vertelling, dus de film komt het beste tot zijn recht in de donkere bioscoopzaal.

Mijn woord tegen het mijne ging in 2025 in première op IDFA, was daar een van de publieksfavorieten en won de prijs voor beste documentaire. Ook in de bioscoop trok de film bovengemiddeld veel kijkers. In april 2026 ontving de film een Kristallen Film, een erkenning die staat voor minstens 10.000 bezoekers. Maasja Ooms: ‘Dat de film zo goed is ontvangen, is heel fijn. Ik weet ten slotte nooit of mijn eigen fascinatie ook de fascinatie is van anderen. Maar vooral de eerste vertoning in Carré was waanzinnig, met meer dan duizend man publiek. De hoofdpersonen René en Tamira gaven toelichting na de film en beantwoorden vragen. Een applaus na elk antwoord maakte voelbaar het groot het ontzag was voor de protagonisten. Daar wisten we met elkaar zeker: dit komt goed.

Dat alles verdomd veel op een overlevingsmechanisme lijkt. Als je erin duikt zie je dat mentale ontwrichting ontstaat door onveiligheid en stress. Er is geen magie of een andere wereld waar mensen in zijn. Het vernuft van dat overlevingssysteem is zo intrigerend. Een heel slim brein.
Mooi om te ontdekken, want overleven is in feite de basis van al het leven op aarde. Onze cellen en organismen vechten uit zelfbehoud continu tegen verval. Het immuunsysteem elimineert binnendringers om de interne balans te beschermen. Cellen delen en organismen planten zich voort om genetisch materiaal door te geven. Dat dit principe ook het principe van de hersenen is, is dus eigenlijk totaal niet vreemd; maar eerder logisch.

Ja, en dat vind ik misschien wel het mooiste. We hebben allemaal een innerlijke stem. Je bewustzijn toont in feite dat je minstens met ‘twee’ bent. Want mensen zeggen dingen als: dat is mijn vrolijke ik en dat is mijn rebelse-ik. Of: een deel in mij wil dit en het andere deel wil dat. Of inner Voice spreekt je in gedachten toe in de jij vorm: dat moet je zo niet doen… Veel stemmetjes vinden dat het ik het niet goed doet. Alsof we dus uit delen bestaan. Veel mensen hebben een innerlijke criticus, die behoorlijk tekeer kan gaan en levens bepalend is. Die kan verlammen door z’n negativiteit, waardoor je soms echt niet tot de goede daden komt in je leven. De vraag is tot waar je die kunt beheersen.

Of het nu een innerlijke criticus is, negatieve gedachten of een dwangmatige stem die hardop klinkt: ik zie het ls een grijsschaal. Het verschil zit hem denk ik in de mate van controle: als je nog het gevoel hebt dat je de criticus of de stem de baas bent, dat je kunt denken: weg ermee, onzin, dan is dat het ene uiteinde. Als er een stem hardop gaat klinken en je gaat overnemen, ben je aan de andere kant van die schaal. Heb je hulp nodig, dan betekent dat dat je er zelf geen controle meer over hebt. Er is dus een dynamiek in de mate waarin je lijdt of regie mist.

Allereerst ontzag. Net zoveel ontzag als ik heb voor de mensen in de film, want het is ongelooflijk sterk wat zij doen. Dat je meeleeft en mee ontdekt dat stemmen een bestaansreden blijken te hebben. Dat je mild naar ze kunt zijn, omdat ze beschermers blijken. Iets wat moeilijk te geloven is en aan te nemen, maar ik hoop dat de film overtuigt. En daarnaast dat als mensen ervaren dat de film ook over hen gaat, is dat voor mij het mooist. Want dan neemt onherroepelijk het oordeel naar anderen af en groeit begrip.

Mijn team en ik pleiten, naast en via de film, voor de inzichten van mensen met praktijkervaring. Zij vertellen dat mensen uit het leven stappen met die diagnose, omdat het je voor je hele leven ziek verklaart. Medicatie helpt soms tegen angst maar maakt daardoor ook zo lam dat je niet meer functioneert binnen de maatschappij. De diagnose maakt dus ziek. Als de DSM - het handboek met diagnoses - iemand helpt dan is het de farmaceutische industrie.
Om die reden zijn wij pleitbezorgers geworden om te stoppen met labelen, zoals de diagnose schizofrenie, en daarvoor in de plaatst te luisteren en de stemmen serieus te nemen. Waarom maken ze je bang? Wat willen ze? Mag ik met de stem in gesprek? Het is zo een totaal andere ervaring voor de stemmenhoorder dan dat de arts tegenover je zegt dat dat wat je hoort niet kan en dat je aan een hersenziekte lijdt. Stemmen horen houdt vaak verband met (intense) levenservaringen. Door het te ontkennen als echt en als een ziekte te bestempelen, wordt het slachtofferschap als gevolg van trauma – vaak ervaren in de vroege kinderjaren – niet erkend, en wordt iemand in plaats daarvan op basis van dat verleden als ziek bestempeld. Hoe wreed is dat… In beide gevallen ben je niet gezien en word je geïsoleerd.

Wat ik ben tegengekomen is dit: mensen belanden vaak op een gesloten afdeling met een handvol pillen en voelen zich niet gehoord. Medicatie legt de stemmen meestal niet het zwijgen op, maar vermindert de angst iets. Het bijverschijnsel is een totale onverschilligheid, en dat is voor de meesten ondoenlijk. Ik schrijf niemand iets voor, dat is een gesprek tussen die persoon en zijn behandelaar.

Ervaringsdeskundigen hebben de kennis. Artsen weten maar zeer weinig. Mensen die het zelf hebben meegemaakt zijn om die reden overtuigender en behulpzamer voor iemand met een probleem. Het is niet mijn vakgebied, maar ik heb tijdens het maken van de film gezien hoe dit werkt. Niet alleen de techniek van Dirk is helpend. In alle gevallen waarin ook naasten doorvroegen, niet bang waren en bleven staan was er transformatie bij de stemmenhoorder. “Er is moed voor nodig om niet weg te lopen”, hoorde ik iemand zeggen. En dat is het. Als je dat kunt opbrengen dan kun je van betekenis zijn voor de ander.

Op de stemmenpoli’s van Dirk Corstens en zijn collega’s word je niet behandeld door de stem te ontkennen of te onderdrukken, maar door je juist de ruimte te geven en met de stem in gesprek te gaan. Het doel: de reden achterhalen waarom iemand stemmen hoort — vaak een trauma — en diegene laten ervaren dat de stem niet de macht heeft, maar de stemmenhoorder zelf. Het paradoxale is dat het bestaan van de stem eerst serieus genomen wordt, maar dat de stemmenhoorder daardoor juist ontdekt dat hij of zij de stem zelf heeft gecreëerd — en er daardoor niet meer bang voor hoeft te zijn.

Sinds maart 2026 draait de film in de filmtheaters, via distributeur Cinema Delicatessen. Op zondag 13 september is hij te zien bij de VPRO op NPO 2 om 22.40 uur, daarna online terug te kijken via NPO Start. Op 14 september, op wereld stemmenhoordersdag, zendt ook de VRT de film uit (22:15). Buiten Nederland en België is de film wereldwijd te huur via Pijama Films. Ook wordt de film nog op vele festivals uitgenodigd, en werken we aan een Chinese en Japanse vertaling. Zie ook 'Waar te zien' op dit platform.

Ja, en dat gebeurt ook veel. De film is bij uitstek geschikt voor teamdagen, onderwijs en nabesprekingen: hij laat zien wat een tekstboek niet kan, namelijk hoe het gesprek met stemmen er echt uitziet. Voor vertoningen en educatieve licenties neem je contact op met distributeur Cinema Delicatessen.

Dirk of Tamira of René worden ook vaak gevraagd voor het nagesprek, dat vinden ze erg waardevol om te doen.

113 minuten, en met aftiteling 114 minuten.

Pauze. Rust. En met de film de bioscoop in, en de impactcampagne met Willemijn. Rond de televisie-uitzending komt daar ook weer iets van een symposium omheen. Wat mijn volgende film wordt, daar heb ik nog geen idee over. Nu ja.. misschien wel Mijn woord tegen het mijne, deel 2. Ik kom nog zoveel interessants tegen op dit gebied.

Dank voor de leuke vraag. Bij grote producties heb je veel schakels in de productielijn: producent, uitvoerend producent, productieleider, productiemanager, productieassistent, enzovoort. Tijdens de draaidagen van Mijn woord tegen het mijne hebben we een uitvoerend producent betrokken. We hebben ook een productiemanager, en een productieassistent die inmiddels na vier jaar niet meer op assistent niveau werkt maar gewoon junior producer wordt genoemd. Ik ben als producent eindverantwoordelijke in die schakel.

Als producent ben ik partner in crime van de regisseur. We beginnen en eindigen samen een film. Mijn taak is alle praktische zaken te regelen zodat de regisseur een film kan maken over het onderwerp dat haar wakker houdt. Een regisseur is met één film bezig, een producent vaak met meerdere producties tegelijk. Ik zorg dat er financiering komt, en ik teken alle contracten. Ik ben daarom de rechthebbende van de film, maar ik kan niks doen zonder de toestemming van de regisseur. Het is dus echt een samenwerking.

Naast alle praktische zaken, van begin (omroep vinden) tot eind (wereldpremière organiseren, bioscooprelease begeleiden, tv uitzending managen en pers rond die drie momenten regelen), is het een creatieve functie. Ik praat heel veel met de regisseur, ik kijk de film wel dertig keer, ook in ruwe fase, en ik heb veel contact met de personages. Ik schrijf ook vaak fondsaanvragen, verslagen, persteksten en redigeer of schrijf mee met het scenario. Ik ga niet mee met de draaidagen: dan wil je de crew zo klein mogelijk houden. Want hoe kleiner, hoe makkelijker het is om de camera te vergeten, en als je echt gebeurde verhalen vertelt is dat belangrijk.

De laatste jaren heb ik me vooral ontwikkeld als impactproducent. Want als je vier jaar met hart en ziel samen aan een film werkt, dan wil je ook dat die gezien wordt, zeker bij een gericht publiek. Publiek dat er iets mee kan. Een strategie verzinnen hoe je een film het best kan inzetten voor maatschappelijke verandering vind ik niet alleen leuk of belangrijk, het is ook noodzaak. Deze documentaires zijn met maatschappelijk geld gemaakt, er wordt veel bezuinigd in ons vak, dus ik vind dat ik moet laten zien dat film relevant is. Goeie films zijn de luis in de pels van een gezonde overheid: ze geven een stem aan degenen die dat nodig hebben, die dat zelf niet kunnen. En een goeie impactproducent creëert de best mogelijke omstandigheden zodat de potentiële veranderkracht van een film maximaal wordt ingezet.

Publiciteit gaat over hoeveel mensen ervan horen. Impact gaat over wat er verandert bij de mensen die het zien. Bij deze film is het doel niet dat er zoveel mogelijk kaartjes worden verkocht, maar dat behandelaren anders gaan luisteren en dat naasten begrijpen dat stemmen niet automatisch een teken van ziekte zijn.

Voor twee groepen tegelijk, en dat is precies de uitdaging. Voor professionals in de geestelijke gezondheidszorg, om weg te bewegen van onmiddellijk medicaliseren naar een aanpak die begint met luisteren. En voor naasten en het bredere publiek, om het stigma te doorbreken. Door het gesprek tussen die twee groepen te bevorderen ontstaat er iets wat geen van beide alleen kan.

Door er iets omheen te bouwen. Tijdens de bioscooprelease waren er allerlei nagesprekken met de personages en we hebben een serie impact bijeenkomsten georganiseerd voor stemmenhoorders, hun naasten en behandelaren. De inzichten uit die bijeenkomsten worden verzameld en teruggelegd bij beleidsmakers en instellingen. En nu komt daar het platform bij, zodat wat er gezegd is niet verdwijnt zodra de zaal leegloopt.
Het platform is een groeiende internationale kennisbank in 7 talen, en dus een sterke manier om heel gericht publiek te vinden en te informeren. Volgens mij wordt dit de nieuwe manier van impact maken en maak ik straks voor alle documentaire films met een duidelijk veranderpotentieel een platform. Maar dan eerder in het proces, zo krijgen we de bioscoopzaal nóg voller.

Omdat film in de bioscoop een gemeenschappelijke beleving is. Het is fijn om even na te zitten, om het verhaal te verteren, maar ook om elkaars vragen te horen. De personages in de film kunnen bij een nagesprek context geven aan wat je net hebt gezien. Het mooiste is te merken hoeveel vragen er zijn, en dat de intentie in de zaal steeds is: hoe kunnen we dit anders doen?

Voor deze film geldt dat extra sterk, want die trok veel behandelaren in de GGZ, veel stemmenhoorders en veel naasten. Dan maakt een nagesprek een ontmoeting daarna in de lobby heel laagdrempelig.

Dirk is in de film offscreen, dus niet in beeld. Je hoort 113 minuten lang zijn stem. Je bent dan ook heel nieuwsgierig naar zijn persoon.

Voor de stemmenhoorders zijn de nagesprekken ook heel waardevol. Het is heel dapper om je verhaal te vertellen, en publiek gaat enorm van ze houden, dus applaus en vragen onderstrepen dat hun verhaal gehoord mag worden. Het is erkenning. Gezien worden.

Dat is precies het gat dat we proberen te dichten. In de bioscoop is er een nagesprek; thuis kijken mensen alleen, zonder dat er iemand is om het mee te delen, precies op het moment dat hun vragen beginnen. Daarom is er nu een platform waar diezelfde context wel te vinden is.

Het succes van een impactcampagne is moeilijk meetbaar, want hoe meet je dat het stigma is verlaagd, of dat mensen anders zijn gaan denken. Ik doe een poging door een verslag te maken van alle impactbijeenkomsten en hoe die zijn gaan optellen. Ik informeer GGZ Nederland en VWS daar binnenkort over. We geven hen terug wat is opgehaald, en waar behoefte aan is.

We zitten hier middenin. Net als bij Alicia hebben we voor deze film gewerkt met een verandertheorie, opgebouwd rond wisdom of the crowd, mensen onderdeel laten zijn van een beweging, en beleidsmakers betrekken. Er komt nog een rapportage waarin we laten zien welke tastbare cijfers dat heeft opgeleverd.

De campagne is ook gelukt als je kunt aansluiten bij bestaande maatschappelijke bewegingen, bijvoorbeeld de herevaluatie van de zorgstandaard voor Stemmen Horen. Of als er een intentie wordt uitgesproken door een belangrijke partij, in dit geval het kennisinstituut Phrenos, om ook in Nederland een onderzoek te starten naar de methode uit de film, zoals net ook in Engeland is afgerond.

En de campagne is geslaagd als op een gegeven moment het stokje wordt overgenomen, zodat makers weer films kunnen gaan maken. Schoenmaker, hou je bij je leest. Die exitstrategie is belangrijk.

Het verslag komt tzt. in de kennisbank op dit platform.

Elke film is uniek. En Maasja vindt zich als regisseur steeds opnieuw uit, ook al is het bronthema steeds hetzelfde bij haar films. Wat het speciaal maakt is dat er naar mijn weten nog nooit een film is gemaakt waarbij je een gesprek zag met de stem zelf. Maar deze vraag is eigenlijk voor Maasja, voor de regisseur.
Ik kom erop terug.

Ja, en dat gebeurt veel. De film is bij uitstek geschikt voor teamdagen, onderwijs en bijeenkomsten met nabespreking: hij laat zien wat een tekstboek niet kan, namelijk hoe het gesprek met stemmen er in de praktijk uitziet. Voor vertoningen en educatieve licenties loopt het via distributeur Cinema Delicatessen.

Via distributeur Cinema Delicatessen, op info@cinemadelicatessen.nl. De filmpagina met alle informatie staat op cinedeli.nl/film/mijn-woord-tegen-het-mijne. Vermeld bij je aanvraag in elk geval de datum, de plek, hoeveel bezoekers je verwacht en of je een nagesprek wilt.

113 minuten.

De film is Nederlands gesproken, en ondertiteld in het Engels voor internationale festivals. De film is ook in het Engels beschikbaar op het on demand platform Pijama Films. Er wordt gewerkt aan een ondertiteling in het Duits, Chinees en Japans.

Het platform is in 7 talen vertaald, Overal waar de film tot nu toe te zien is geweest.

Ja. Buiten Nederland en België loopt de wereldwijde verkoop en verhuur via Pijama Films.

Dat kan, en het gebeurt regelmatig. Dirk Corstens en René of Tamira reizen naar andere steden, -zelfs landen en werelddelen- om nagesprekken te doen. Of het lukt hangt af van hun agenda, en van of het onderwerp past bij wat jullie willen bereiken. Ook komt de filmmaakster Maasja Ooms soms bij een nagesprek.

Sinds 26 maart 2026 draait de film in de filmtheaters via Cinema Delicatessen, en hij is in Nederland online te bekijken via PICL. Op zondag 13 september 2026 is hij te zien bij de VPRO op NPO 2 om 22.40 uur, daarna terug te kijken via NPO Start. Op 14 september zendt de VRT hem uit in België. Buiten Nederland en België is de film on demand te huur bij Pijama Films. En als een buitenlandse omroep de film zou willen aankopen kan dat via Dutch Core, de sales agent van de documentaire.

Ben je een buitenlandse organisatie die de film wil vertonen? Stuur dan een mail naar mwthm@ceruttifilm.nl

De impactcampagne van Mijn woord tegen het mijne wil veranderen hoe zowel professionals in de GGZ als het bredere publiek naar stemmen horen kijken.

Bij professionals willen we weg van het meteen medicaliseren, naar een menselijkere aanpak die begint met luisteren. Niet meteen naar de pillen grijpen, maar eerst de tijd nemen en de vraag stellen: wat maakt dat iemand deze stem hoort? Die overtuiging komt van psychiater Dirk Corstens, wiens stem je de hele film hoort, en is de kern van waar we met deze campagne voor staan.

Bij het bredere publiek, bij naasten, willen we het stigma doorbreken door stemmen horen te normaliseren als een menselijke ervaring die ongeveer tien procent van de mensen wel eens overkomt. Niet gek, niet ziek, gewoon iets dat bij het leven hoort.

Die verandering brengen we op gang met bijeenkomsten waar de film wordt vertoond en gevolgd door een nagesprek tussen professionals, stemmenhoorders en naasten. Kunst speelt daar bewust een rol in, omdat die een taal spreekt die niet iedereen met woorden kan vinden.

Bij de tv-uitzending valt dat live moment weg, dus vullen we dat op met clips uit de bijeenkomsten, een website met context bij de film, en een vragenuurtje direct na de uitzending.

Ik vraag dat clinici even stilstaan. Dat ze met de cliënt en de familie om de tafel gaan zitten en vragen naar de ervaring: hoe is dit voor jou, wat raakt je, wat vind je moeilijk. In plaats van standaard medicatie en diagnoses voor te schrijven.

Van huisartsen vraag ik dat ze de film aanbevelen aan mensen en families die hiermee te maken krijgen, en dat het platform een plek krijgt op Thuisarts.nl, zodat wie op zoek is naar informatie over stemmen horen deze aanpak ook daadwerkelijk tegenkomt. Ook vraag ik dat huisartsen doorverwijzen naar de POH-GGZ, die inmiddels opleidingen via Stichting Weerklank volgen in het omgaan met stemmenhoorders. Er zijn ook Voice Dialogue academies in Bergen, Zutpen en Vlaanderen.

Ik zou willen dat het kwartaalblad De Klankspiegel in de wachtkamer van de huisarts ligt, samen met het kinderboek Heb je dat gehoord? Hulp voor kinderen die stemmen horen, van Dr. Seetha Subbiah, uitgegeven via Stichting Weerklank.

Behandelaren kunnen daarnaast terecht bij de stemmenpoli's, al werken die met verschillende benaderingen. De ene poli werkt bijvoorbeeld met de Avatar-methode, terwijl Alkmaar de enige is die daadwerkelijk met de stemmen zelf in gesprek gaat. Als platform willen we niet per se de ene methode boven de andere aanbevelen. De film licht deze laatste methode nu uit, maar het gaat ons vooral om de onderliggende visie: stemmen horen is een menselijke ervaring, en die vraagt om een menselijke, meer humane benadering.

Dat stemmen niet automatisch een teken van ziekte zijn, maar vaak betekenisvolle reacties op trauma en stress, die het verdienen om gehoord te worden in plaats van het zwijgen opgelegd te krijgen.

Voor naasten is dat besef misschien nog wel belangrijker dan voor het bredere publiek. Kiki Ho, zelf naaste van een stemmenhoorder en inmiddels ook betrokken als impactproducer bij de film, laat zien hoe waardevol de impactbijeenkomsten juist voor naasten zijn geweest (zie het impact filmpje op dit platform). Niet alleen om meer te leren over stemmen horen, maar ook om erkenning te krijgen voor wat het is om hier als familie mee te leven, en om andere naasten te ontmoeten die hetzelfde meemaken. Vaak stonden zij er tot dan toe alleen voor.

Dit is waarom we dit werk doen. De impact van zo'n film, die iedereen in de zaal voelt, heeft een potentiële veranderkracht. Het mooiste is te merken dat er zoveel vragen zijn, en te horen dat de intentie in de zaal steeds is: hoe kunnen we dit anders doen?

Zeven bijeenkomsten waarin professionals, ervaringsdeskundigen en naasten met elkaar in gesprek gaan. Ze vonden onder meer plaats in Den Haag en Utrecht, met daarna Amsterdam en Deventer.

De gezamenlijke inzichten en toezeggingen worden gepresenteerd aan beleidsmakers, ggz-instellingen en belangenorganisaties, om de dialoog om te zetten in concrete actie en verandering in het systeem.

Bij een vertoning in de bioscoop is er een nagesprek, en daar krijgt het publiek de context bij wat het net heeft gezien. Bij een uitzending op televisie kijken mensen thuis, alleen, zonder nagesprek, precies op het moment dat hun vragen beginnen. Het platform vangt dat op: het ontsluit wat er in die nagesprekken en bijeenkomsten is gezegd, voor iedereen die de film ziet.

Ja! graag. Door de film samen te kijken en erover te praten. Met collega's, met vrienden. Schrijf er iets over, wat het met je deed, op LinkedIn en tag Maasja Ooms en Willemijn Cerutti. psychiater Dirk Corstens is daar ook actief.

Lees alle vragen op dit platform, en stel je vraag die je mist, daarmee groeit de kennis.

En attendeer je huisarts op deze film en dit platform.
Dank je wel.

De film is geregisseerd door Maasja Ooms, die ook research, camera, geluid en montage deed, en geproduceerd door Cerutti Film in coproductie met de VPRO. De montage deed zij samen met editor Sander Vos. Het geluid deed ze samen met Rik Meier.

We startten in 2023. De research alleen al nam een jaar. Daarna zijn zeventig tot tachtig uur therapiesessies gefilmd, en volgde de montage. De film ging in november 2025 in première op IDFA.

Deze film kwam tot stand met een bijdrage van het Nederlands Filmfonds, de Netherlands Film Production Incentive en het NPO-fonds. Een Cerutti Film productie in coproductie met VPRO. Met dank aan Het Cultuurfonds Stipendium.

De IDFA Award voor Beste Nederlandse Film en de tweede publieksprijs op IDFA 2025, de hoofdprijs in de internationale competitie van One World Human Rights Film Festival in Praag, de publieksprijs op InScience in Nijmegen, de Newsweek Psychologia Award op Millennium Docs Against Gravity in Warschau, een prijs op Docville, en de prijs voor beste lange documentaire van de Dutch Directors Guild. Daarnaast is de film bekroond met de Kristallen Film, die wordt toegekend bij tienduizend bioscoopbezoekers in Nederland.

Onlangs hoorden we dat de film ook is genomineerd voor de prestigieuze Prix Europa. En we zijn geselecteerd voor het competitieprogramma van het Nederlands Film Festival, voor het Gouden Kalf voor Beste Lange Documentaire. We horen eind september of we ook daadwerkelijk genomineerd zijn. Eerder waren ook Alicia, Rotjochies en Jason genomineerd.

Zij hadden volledige zeggenschap over wat er wel en niet in de film kwam. Na elke sessie is genoteerd en per mail vastgelegd wat niet voor de film was. Dat gold ook voor de stemmen: die is apart toestemming gevraagd, en ze staan op de aftiteling.

Die liggen bij mij als producent. Zodra iemand een fragment zou willen gebruiken mag diegene zich bij mij melden via mwthm@ceruttifilm.nl. Ik wil dan graag de context weten, hoe het gebruikt wordt. En dat overleg ik dan met de filmmaakster Maasja Ooms, en natuurlijk met de personages die in dat fragment voorkomen. Die overleggen dat intern met hun stemmen. Pas als ik van iedereen toestemming heb kan ik akkoord geven voor dat fragment met een licentie.

Bij mij: mwthm@ceruttifilm.nl
of bij de publiciteitsagent
trix@publicitycompany.nl

De trailer staat op YouTube: youtu.be/hkaBURZf_FQ. Op de filmpagina bij Cinema Delicatessen staan de recensies en de festivalprijzen bij elkaar. Voor stills, de persmap en overig beeldmateriaal loopt het via de distributeur, info@cinemadelicatessen.nl.

GRAAG ZELF INVULLEN. Er bestaan flyers voor speciale vertoningen, dus het antwoord is waarschijnlijk ja, met voorwaarden.

Heel graag. Mail lieve@cinemadelicatessen.nl voor een licentie voor een filmvertoning. En zij brengen je in contact met de personages als je wilt dat er een nagesprek komt.
Je kunt ook mij benaderen: mwthm@ceruttifilm.nl

Op zondag 13 september 2026 om 22.40 uur bij de VPRO op NPO 2, daarna terug te kijken via NPO Start. Op 14 september, wereldstemmenhoordersdag, zendt de VRT hem uit in België.

Een live vragenuur is een online live nagesprek waarin vragen van kijkers worden beantwoord door enkele personages uit de film, op 16 september om 20.00 uur. Je kunt je vraag vooraf insturen via het platform. Je kunt daarbij zelf aangeven of je vraag met je voornaam, anoniem of helemaal niet voorgelezen mag worden. Het wordt gehost door het Youtubekanaal van Cerutti Film en is via dit platform live te zien, je hoeft niets te installeren.

Ja. Je kunt je vraag insturen zonder dat je bij een van de sessies aanwezig bent; dat is een aparte keuze op het formulier.

Op 14 september is wereldstemmenhoordersdag. Toevallig ook de TV-uitzending op Canvas.
En er is een online nagesprek gepland pp woensdag 16 september.

Op 26 en 27 september draait de film ook nog op het Nederlands Film festival in Utrecht, ook weer met nagesprek (met René).

Op dit platform staan veertig vragen met antwoorden voor stemmenhoorders, naasten en behandelaren. In de kennisbank groeien de vragen en antwoorden, allemaal beantwoord door de personages uit de film.
Voor lotgenotencontact is er Stichting Weerklank, met gespreksgroepen door heel Nederland. Denk je aan zelfdoding: bel 113 of gratis 0800-0113, of chat via 113.nl. Is het levensbedreigend: bel 112.

Op dit platform staat een doorverwijskaart per land.