40 vragen over
stemmen horen

Nee. Ongeveer één op de tien mensen hoort in zijn of haar leven stemmen, na verlies, bij stress, of zonder duidelijke reden. Het is een menselijke ervaring, en er is geen bewijs dat er iets onherstelbaar mis met je is. Veel mensen schrikken er van, maar de meeste mensen leren er mee omgaan.

Verre van. Alleen al in Nederland (18 miljoen inwoners) horen 300.000 mensen op dit moment stemmen (puntprevalentie 1-2%); de meesten praten er niet over. In de film zie je vijf mensen die dat wél doen, en wereldwijd bestaan er in ruim 40 landen netwerken van stemmenhoorders die elkaar helpen (het Hearing Voices-netwerk).

Erover praten lucht bijna altijd op: de geheimhouding is vaak zwaarder dan de stemmen zelf. Kies wel iemand bij wie je je veilig voelt: een vriend, familielid of je huisarts. Je hoeft niet alles in één keer te vertellen; "ik hoor soms dingen die anderen niet horen" is genoeg om mee te beginnen.

Daar is geen simpel antwoord op. Er zijn veel verschillende verklaringen. Bij veel mensen blijken de stemmen samen te hangen met wat ze hebben meegemaakt: verlies, pesten, geweld, of een periode van grote stress. In de benadering uit de film wordt die verbinding met levensgebeurtenissen juist onderzocht, wat een stem zegt, verwijst vaak naar iets dat om aandacht vraagt.

Nee. Genetische aanleg verklaart maar een deel van het verhaal en we weten ook niet hoe. Veel vaker hangt het samen met wat iemand heeft meegemaakt (verlies, stress, een ingrijpende gebeurtenis) dan met wat iemand heeft geërfd. Aanleg kan meespelen in gevoeligheid, maar het is nooit het hele antwoord, en al helemaal geen reden om te denken dat er iets “kapot” is aan je hersenen.

Nee. Stemmen horen is een ervaring, geen diagnose. Veel stemmenhoorders krijgen nooit een psychiatrische diagnose en leiden gewone levens. Of je hulp nodig hebt, hangt af van de last die je ervaart, niet van een etiket. Dat is precies de vraag die de film aan de psychiatrie stelt.

Heel goed. In veel culturen worden stemmen gezien als voorouders, geesten of spirituele boodschappers, niet als ziekte, en die duiding hoeft niet te botsen met de benadering uit de film. Het uitgangspunt is hetzelfde: luisteren naar wat de stem betekent binnen het leven en de wereld van de persoon, in plaats van die betekenis meteen weg te medicaliseren. Waar mogelijk sluiten we aan bij hoe iemand zijn ervaring zelf al begrijpt.

Nee. Nooit. Jij bepaalt: een stem mag gehoord worden zonder dat hij de baas is. Veel mensen leren afspraken te maken met hun stemmen en grenzen te stellen. Zegt een stem dat je jezelf of een ander iets moet aandoen? Dat hoef je nooit alleen te dragen: bel 113 (of 0800-0113) of praat er vandaag nog over met je behandelaar of huisarts.

Ja, dat is het hart van de film. In de benadering van psychiater Dirk Corstens (Talking With Voices) wordt de stem uitgenodigd in gesprek te gaan. Stemmen blijken vaak iets te beschermen en wat ze zeggen kan betekenisvol zijn. Je kunt leren met de stemmen in gesprek te gaan. Daarbij is een respectvolle benadering een goed uitgangspunt.

Beide methodes helpen mensen anders om te gaan met hun stemmen, maar de insteek verschilt wezenlijk. Bij Avatar-therapie leer je vooral je eigen houding tegenover de stem te veranderen, via een virtuele representatie ervan. Bij de benadering uit de film (Talking With Voices) ga je in relatie met de stem zelf: wie is hij, wat wil hij, waar verwijst hij naar. Dat is geen kwestie van “beter of slechter”, maar wel een belangrijk onderscheid om niet door elkaar te halen. Sommige stemmenhoorders spreekt het een meer aan dan het ander.

Voor de meeste mensen werkt vechten tegen de stemmen averechts: hoe harder je duwt, hoe harder ze terugduwen. De ervaring uit de film en uit het Hearing Voices-netwerk is dat erkenning (luisteren, begrenzen, begrijpen) de strijd vermindert. Dat is iets anders dan gehoorzamen. Daarnaast kan het negeren van stemmen als ze erg veel praten ook nodig zijn.

Nachten zijn vaak het zwaarst: je bent moe, alleen en zonder afleiding. Wat velen helpt: gronding: 'noem 3 dingen die je ziet, 2 die je hoort, 1 die je voelt'; rustig ademen: '4 tellen in, 6 tellen uit'; muziek of een stem van buiten (podcast, audioboek). Maak op een goed moment een nachtplan, zodat je weet wat je doet vóór het zover is.

Dat is een gesprek tussen jou en je behandelaar, er is geen "moet". Medicatie kan de stemmen dempen en rust geven; voor sommigen is dat precies wat nodig is, voor anderen heeft het geen enkel effect en weegt het niet op tegen de bijwerkingen. Omgaan met je stemmen en medicatie sluiten elkaar niet uit. Belangrijk: stop of verander niet op eigen houtje, afbouwen kan, maar begeleid.

Ja. Er zijn stemmenhoorders in elk beroep, inclusief de zorg zelf. De stemmen kunnen periodes zwaar zijn en soms moet je je leven erop aanpassen, maar stemmen horen sluit een vol leven niet uit. De mensen in de film bewijzen het.

Soms wel, vaak niet helemaal, en dat is een eerlijker antwoord dan een belofte. Wat vrijwel altijd kán veranderen, is je verhouding tot de stemmen: van vijanden die je dag bepalen naar iets waar je mee kunt leven. Veel mensen zeggen achteraf: de stemmen zijn er nog, maar ík ben terug aan het stuur.

Bij Stichting Weerklank (stemmenhoorders voor stemmenhoorders) vind je lotgenotengroepen door heel Nederland, praten met mensen die het zelf kennen is voor velen de grootste stap vooruit. Internationaal is er Intervoice, de organisatie die het wereldwijde netwerk ondersteunt. Onderaan deze pagina staan de organisaties per land.

Dan is er nú hulp, dag en nacht. Denk je aan zelfdoding: bel 113 of gratis 0800-0113, of chat via 113.nl. Is het levensbedreigend: bel 112. Heb je een behandelaar, dan heeft die een crisisdienst. Zoek contact met de huisartsenpost. Bewaar deze nummers in je telefoon.

Minder dan je denkt. De beste eerste reactie is: "dank je dat je het me vertelt, ik wil het graag begrijpen." Vertellen dat je stemmen hoort kost enorm veel moed; wat diegene het meest nodig heeft, is dat jij niet wegloopt en niet in paniek schiet. Vragen stellen mag, oplossen hoeft niet.

Het komt vaker voor dan ouders denken, en is bij kinderen niet per se een teken van iets ernstigs. Onderzoek onder kinderen die stemmen horen laat zien dat de meesten er, net als volwassenen, op hun eigen manier mee leren omgaan, vooral als ze er open over kunnen praten. Belangrijk is dat ouders, school en hulpverleners niet meteen schrikken, maar vragen: wat vertellen de stemmen, en wat betekenen ze voor jou?

Je hoeft niet te doen alsof jíj ze hoort, wees eerlijk. Maar besef: voor diegene die ze hoort zíjn ze echt, zo echt als jouw stem nu. Neem dus de ervaring serieus zonder erover te discussiëren. "Ik hoor hem niet, maar ik geloof jou dat jij hem hoort" is een zin die deuren opent.

"Stel je niet aan", "het is maar inbeelding", "denk gewoon aan iets anders", allemaal goed bedoeld, maar allemaal muren. Ook stille correcties ("er is hier niemand hoor") maken eenzaam.

Nee. Stemmen horen heeft vele wortels en "schuld" is bijna nooit een zinnig woord. Wél kan de levensgeschiedenis (inclusief de gezinsgeschiedenis) een rol spelen in wat de stemmen zeggen. Als dat zo is, is dat geen aanklacht maar een uitnodiging: er valt iets te begrijpen, samen.

Je kunt alleen steunen als je zelf overeind blijft. Blijf dingen doen die van jou zijn, deel je zorgen met anderen (er zijn familiegroepen, zie onderaan), en accepteer dat jij het niet kunt oplossen. Een naaste die goed voor zichzelf zorgt is waardevoller dan een die zichzelf wegcijfert tot hij omvalt.

Ja, oprechte belangstelling is bijna altijd welkom, zolang diegene mag bepalen wat hij deelt. Vragen als "hoeveel zijn het er?", "wanneer zijn ze het luidst?", "wat zeggen ze over jou?" laten zien dat je het serieus neemt. Je zult merken: het gesprek erover haalt vaak al druk van de ketel.

Zoek samen hulp als de stemmen het dagelijks leven overnemen: niet meer slapen, niet meer eten, isolement, of stemmen die opdrachten geven tot schade. Bij direct gevaar: 112, of de crisisdienst via huisarts of huisartsenpost. Twijfel je? De huisarts is altijd een goede eerste stap, ook voor jou als naaste alleen.

Open Dialogue is een Finse benadering waarbij niet één patiënt behandeld wordt, maar het hele netwerk meepraat: familie, vrienden, hulpverleners, allemaal aan één tafel, met de persoon zelf erbij, nooit erover zonder diegene. Het gedachtegoed sluit naadloos aan bij de film. In Nederland werken enkele teams met Peer-supported Open Dialogue (POD); vraag ernaar bij de GGZ-instelling in je regio.

Blijf zelf zo kalm mogelijk, jouw rust is besmettelijk, jouw paniek ook. Ga niet in discussie met de stemmen, maak geen plotselinge bewegingen, benoem wat je doet ("ik ga even water halen"). Bel bij gevaar 112 of de crisisdienst. En maak na afloop, op een rustig moment, samen een crisisplan: wat helpt, wat juist niet, wie bellen we.

Je bent niet de enige die hiermee rondloopt, al voelt het zo. Stichting Weerklank heeft aandacht voor naasten, en familieorganisaties zoals Ypsilon (voor naasten van mensen met psychosegevoeligheid) en MIND bieden gespreksgroepen en een luisterend oor. Onderaan deze pagina staan de organisaties per land.

De persoon van wie je houdt is er nog, ook op dagen dat de stemmen luid zijn en het contact dun. Periodes van afstand horen er soms bij; blijf beschikbaar zonder te duwen. Velen herstellen hun relaties juist doordat er eindelijk over gepraat kan worden. De film laat ook dát zien: er is een weg terug naar elkaar.

Ja, samen kijken is voor veel gezinnen een veilige opening: je hoeft niet meteen over jezelf te praten, je kunt beginnen bij Tamira, René of Brigitte. Vraag na afloop niet "heb jij dat ook?" maar "wat raakte jou?". De film draait in de filmtheaters en is 13 september te zien op NPO 2, daarna op NPO Start.

Sinds maart 2026 draait de film in de filmtheaters, via distributeur Cinema Delicatessen. Op zondag 13 september is hij te zien bij de VPRO op NPO 2 (22.40 uur), daarna online terug te kijken via NPO Start (alleen in Nederland). Op maandag 14 september zendt ook de VRT (België) de film uit. Buiten Nederland en België is de film wereldwijd te huur via Pijama Films.

Dat is misschien het moeilijkste. Dwang werkt zelden en beschadigt vertrouwen; beschikbaar blijven werkt langzaam maar wél. Houd de deur open ("als je ooit wilt praten, ik ben er"), zorg goed voor jezelf, en zoek zelf steun, dat mag ook zonder diegene. Alleen bij acuut gevaar voor de persoon zelf of anderen kan en moet er ingegrepen worden: dan bel je 112.

Begin met het uitvragen van de stemmen als serieuze gesprekspartners: wie zijn ze, sinds wanneer, wat willen ze? In Talking With Voices (Corstens, Longden) nodigt de behandelaar (met toestemming van de cliënt) de stem uit om via de cliënt te spreken, en bevraagt die respectvol. De film laat zien hoe dat eruitziet in de praktijk. Volg er een training voor; de houding is belangrijker dan het protocol, maar begeleiding vraagt oefening.

De ervaring van dertig jaar Hearing Voices-beweging (en van de behandeling in de film) is het omgekeerde: erkenning vermindert de strijd, en daarmee vaak de nood. De stem serieus nemen is niet hetzelfde als de inhoud voor waar aannemen; je erkent de ervaring en onderzoekt de betekenis. De angst dat praten psychose "voedt" stamt uit een tijd waarin negeren de norm was, en die norm heeft veel mensen eenzaam gemaakt.

Een gestructureerd interview, ontwikkeld door Marius Romme en Sandra Escher, waarmee je samen met de cliënt de stemmen in kaart brengt: aantal, identiteit, triggers, geschiedenis, en de relatie met de levensloop. Het is vaak een eerste stap: van diffuse angst naar een verhaal met contouren. Stichting Weerklank en het internationale netwerk bieden er trainingen in. Het interview is verkrijgbaar via Stichting Weerklank.

Je kunt beginnen met het gesprek. Je hoeft niet meteen medicatie te (laten) geven. Medicatie kan soms ruimte maken voor het gesprek; het gesprek kan de afhankelijkheid van medicatie verminderen. De benadering uit de film vraagt niet om te stoppen met voorschrijven, maar om medicatie niet het héle antwoord te laten zijn. Elke wijziging van medicatie blijft uiteraard een gezamenlijk, begeleid besluit.

Open Dialogue (Seikkula, Finland) organiseert de zorg rond netwerkgesprekken: cliënt, naasten en hulpverleners aan één tafel, beslissingen transparant en in aanwezigheid van de cliënt, continuïteit van dezelfde behandelaren. Het vraagt een andere positie: van expert die weet naar deelnemer die luistert en zijn onzekerheid durft te delen. In Nederland groeit Peer-supported Open Dialogue (POD), inclusief opleidingsroutes.

Een aanzienlijk deel van de stemmenhoorders heeft ingrijpende ervaringen achter de rug, en de stemmen verwijzen er vaak naar, soms letterlijk (de stem van een dader), vaak symbolisch (een criticus die op een oude boodschap lijkt). Vraag naar de levensgeschiedenis zoals je naar de stemmen vraagt: niet "wat is er mis met je?" maar "wat heb je meegemaakt?". Er zijn vele verklaringen voor stemmen horen. Trauma is er eentje, die vaak veronachtzaamd werd.

Alles wat je al doet: risicotaxatie, crisisplan, zo nodig opschalen, deze benadering vervangt de veiligheidszorg niet. Maar eerst: onderzoek de opdrachtstem in plaats van hem meteen proberen te dempen. Waarom eist hij dit, wat gebeurt er als de cliënt weigert, valt er te onderhandelen? Cliënten die leren weigeren zonder paniek, lopen op termijn vaak minder risico dan cliënten die alleen maar bang zijn.

Vroeg, structureel en in aanwezigheid van de cliënt, niet als informanten achteraf maar als deelnemers. Naasten dragen vaak jaren aan onbesproken angst en schuldgevoel mee; alleen al het gezamenlijke gesprek ontlast beide kanten. Open Dialogue biedt hiervoor de meest uitgewerkte vorm, maar ook een enkel netwerkgesprek verandert vaak al de toon.

Bij Stichting Weerklank (trainingen Maastrichts Interview en omgaan met stemmen), via het internationale Intervoice-netwerk, en in de opleidingen Peer-supported Open Dialogue. Lees je in via het werk van Romme & Escher, Dirk Corstens en Eleanor Longden. En kijk de film, met je team.

De evidence-basis groeit: er is onderzoek naar Talking With Voices, naar Hearing Voices-groepen en naar Open Dialogue, met bemoedigende resultaten op werkalliantie, eigen regie en vermindering van lijdensdruk, naast decennia praktijkkennis van de beweging zelf. Het eerlijke antwoord: het onderzoeksveld is jonger en kleiner dan dat van medicatie, en juist daarom relevant om te volgen én aan bij te dragen.

Klein beginnen werkt beter dan een beleidsnota: één casus, één netwerkgesprek, één teamvertoning van de film met nabespreking. Zoek de collega's die al nieuwsgierig zijn, betrek een ervaringsdeskundige (die heeft elke instelling inmiddels), en laat resultaten het pleidooi voeren. Cultuur verandert per gesprek, niet per memo.

Ja, de film is bij uitstek geschikt voor psycho-educatie, teamdagen en onderwijs: hij toont wat een tekstboek niet kan, namelijk hoe het gesprek mét stemmen er echt uitziet. Voor vertoningen en educatieve licenties: neem contact op met distributeur Cinema Delicatessen. Voor cliënten en naasten kan samen kijken een opening zijn die maanden gesprekken versnelt.

Neem de wens serieus als informatie: er is hoop geraakt, en eigen regie gewekt, dat is winst, geen bedreiging. Verken het samen: wat hoopt de cliënt dat er zonder medicatie mogelijk wordt? Als afbouw verantwoord is, doe het gefaseerd en begeleid; als het (nu) niet verantwoord is, leg eerlijk uit waarom en houd het gesprek open. De film pleit voor luisteren, voor dialoog. Dat geldt ook hier.

“Goed dat je me dat toevertrouwt. Ik weet weinig van stemmen horen, maar ik vind het wel heel interessant. Kun je me er meer over vertellen?” Het is niet erg dat je er weinig ervaring mee hebt; wees daar open over. Stemmen horen is een menselijke eigenschap. Toon je nieuwsgierig naar welke betekenis dit voor je patiënt kan hebben. Je kunt wat nieuws leren, heerlijk toch?

Helemaal niet. Stemmenhoorders hebben vooral behoefte aan een luisterend oor. Daarvoor kun je het Maastrichts Stemmen Horen Interview gebruiken, te downloaden via stichtingweerklank.nl/het-maastrichts-interview. Daarmee breng je de ervaring in kaart en ontdek je gaandeweg welke betekenis het voor je patiënt heeft. Uiteraard kan een psychiater uiteindelijk wel behulpzaam zijn.

Nee. Medicatie kan uiteindelijk een tijd behulpzaam zijn, maar ondersteuning door samen te onderzoeken wat de ervaring voor die persoon betekent is het belangrijkste begin van hulp aan stemmenhoorders. Geef ze nuttige en hoopgevende informatie, bijvoorbeeld:

Filmpjes:
Eleanor Longden: The voices in my head (TED)
Documentaire over stemmen horen (Culture Unplugged)
Ouvidores de Vozes / Hearing Voices (Canal Futura)
Beyond Possible (documentaire)
Relating to Voices using Compassion Focused Therapy (Charlie Heriot-Maitland)
Compassion for voices: science and application
Engaging with Voices, videoserie (Open Minded)

Boeken:
Robin Timmers: Leren omgaan met stemmen horen (gratis PDF)
Romme, Escher & Corstens: Stemmen horen begrijpelijk maken (Boom, 2020)

Websites:
levenmetstemmen.nl · omgaanmetstemmenhoren.nl · intervoiceonline.org · stichtingweerklank.nl · dirkcorstens.com · understandingvoices.com
Steunpunten Stemmen Horen (Nijmegen, Utrecht, Den Haag, Leiden, Enschede, Koudekerke): stichtingweerklank.nl

Het is belangrijk dat mensen kunnen kiezen. Gespreksbehandelingen bij stemmen horen kunnen zich qua effectiviteit meten met medicamenteuze behandelingen, aldus Tony Morrison, hoogleraar psychologie in Manchester, die veel onderzoek heeft gedaan naar gespreksbehandeling van psychose. Medicatie kan behulpzaam zijn, bijvoorbeeld tijdelijk om te kunnen slapen of minder angstig te zijn. Maar leg de nadruk op het zelf leren omgaan met de stemmen.

Er zijn verschillende redelijk effectieve gespreksbehandelingen. Onlangs hebben we een groot onderzoek naar Talking with Voices afgerond; daarbij bleek de behandeling significant beter dan de controlegroep op het gebied van persoonlijk herstel en enkele maten rond stemmen horen (de resultaten worden nog gepubliceerd). In de film wordt de gespreksvoering van Talking with Voices gedemonstreerd. Daarnaast zijn er Relating Therapy en Avatar-therapie, gericht op sterker worden ten opzichte van de stemmen; cognitieve therapie, waarbij je kiest wat je wilt veranderen aan je ervaring; en compassiegerichte therapie, waarbij je vooral mededogen leert hebben en je lichamelijke reacties leert reguleren. Ook hier is keuze belangrijk, en niet alles zal de stemmenhoorder aanspreken.

Als je als hulpverlener geïnteresseerd bent, ga er dan meer over lezen en kies een methodiek die bij je past. Werk je in een organisatie, dan is het verstandig om je samen met een of twee collega's op het onderwerp te richten en jullie gezamenlijke ervaring te verstevigen door samen te leren en intervisie te houden. Zorg voor continuïteit.

Beslist! Veel stemmenhoorders ervaren veel steun van zelfhulpgroepen, ongeacht welke diagnose of classificatie ze hebben. Ondersteun dit, wellicht door een keer samen te gaan. Het normaliseert ontzettend.